Ministers EU weten het ook even niet meer

De Europese ministers zijn in Cancún niet `beloond' voor de recente hervorming van hun landbouwpolitiek. Wat nu?

Op Sicilië hebben de vijftien landbouwministers van de Europese Unie deze week voor het eerst geprobeerd een antwoord te formuleren op het debacle van de wereldhandelsconferentie in Cancún eerder deze maand. Voorlopig komen ze nog niet veel verder dan de vaststelling dat het met de `communicatie' ernstig is misgelopen. ,,De ministers moeten over de wereld uitzwermen om onze positie uit te leggen'', zei de Italiaanse voorzitter, Giovanni Alemanno, op de informele bijeenkomst in de pittoreske kustplaats Taormina.

Drie maanden geleden bereikten de ministers een akkoord over een ingrijpende hervorming van het Europese landbouwbeleid, dat minder handelsverstorend wordt door gedeeltelijke ontkoppeling van de subsidies aan boeren van de landbouwproductie. Europees landbouwcommissaris Franz Fischler en de meeste landbouwministers hadden verwacht dat de EU hiervoor op de bijeenkomst van de Wereldhandelsorganisatie (WTO) in Cancún zou worden `beloond' met een akkoord over voortzetting van de Doha-ronde voor handelsliberalisering, zo genoemd naar de Qatarese hoofdstad waar de ronde in 2001 van start ging.

,,Eerst werd ons gezegd dat we ons gemeenschappelijk landbouwbeleid moesten hervormen om de Doha-ronde tot een succes te maken en dat hebben we dus gedaan'', aldus Fischler. ,,Toen werd gezegd dat de handelsronde zou falen als we de landbouwgeschillen met onze Amerikaanse partners niet bijlegden. Ook dat deden we door een compromis te sluiten.'' Volgens Fischler is het daarom ,,onacceptabel'' dat de EU en de VS nu het verwijt wordt gemaakt dat ze met het landbouwcompromis hun wil aan ontwikkelingslanden wilden opleggen.

Fischler meent dat de EU is overspeeld door de niet-gouvernementele organisaties (NGO's), die in nauw contact staan met ontwikkelingslanden. De Franse landbouwminister Hervé Gaymard, zelf aanwezig in Cancún, sprak van een ,,geklimatiseerde hel'' waar ,,ideologie'' de boventoon voerde. De Nederlandse minister Cees Veerman – niet aanwezig in Cancún – constateerde dat op de conferentie niet eens ,,over landbouw is gepraat''. Minister Gaymard betreurde dat om die reden ook de Europese voorstellen over een speciale voorkeursbehandeling voor de armste landen niet aan bod kwamen. Volgens eurocommissaris Fischler was in Cancún een akkoord over landbouw mogelijk geweest. De conferentie liep echter voortijdig stuk op de zogenoemde `Singapore-issues' (investeringen, mededinging, transparantie bij overheidsaanbestedingen en handelsfacilitatie), die vooral door de EU worden bepleit.

Volgens veel landbouwministers hebben landen als Brazilië en India samen met de NGO's de EU-strategie doorkruist om een alliantie met de meeste ontwikkelingslanden aan te gaan. De Italiaanse voorzitter, Alemanno, legde in Taormina zijn EU-collega's een document voor, waarin de Europese strategie wordt aangescherpt. Belangrijkste stelling was dat de EU en de meeste ontwikkelingslanden ,,gemeenschappelijke doelen voor landbouwbeleid, voedselveiligheid en plattelandsontwikkeling'' hebben. In het stuk wordt gesproken van ,,gemeenschappelijk waarden''. Anders gezegd: het Europese multifunctionele landbouwmodel met familiebedrijven is ook goed in arme landen, waar 70 procent van de beroepsbevolking in de landbouw actief is. De EU wil hun daarom meer financiële en technische hulp bieden, waarbij kwaliteit en duurzaamheid belangrijk zijn.

Volgens de EU-landbouwministers moet ontwikkelingslanden daarom duidelijk worden gemaakt dat het niet alleen om liberalisering moet gaan. ,,De vijftig armste landen kunnen met louter liberalisering weinig beginnen'', zei de `groene' Duitse minister Renate Künast. Volgens minister Veerman kan liberalisering als ideologie ,,zeer discriminerend'' zijn. Vooral grote Braziliaanse boeren zouden profiteren van volledige liberalisering van de EU-suikermarkt – en niet kleine boeren in de armste landen. Veerman erkende dat de Europese landbouwagenda bij anderen wantrouwen wekt, omdat pleidooien voor duurzaamheid en voedselveiligheid al snel als verkapt protectionisme worden gezien. ,,We moeten eerst begrip kweken'', zei hij. In Taormina werd een bescheiden begin gemaakt door de aanwezigheid van de Indonesische landbouwminister en hoge Braziliaanse functionarissen.

De vijftien EU-ministers onderstreepten dat zij het multilaterale handelssysteem blijven verdedigen, ook omdat de zwaksten hiermee beter af zijn. De VS kondigden juist aan te streven naar meer bilaterale handelsakkoorden. De meeste EU-ministers geloven niet meer dat een WTO-bijeenkomst in Genève half december nog voor een nieuwe impuls kan zorgen. Na de mislukking in Cancún hadden sommigen daar nog op gehoopt. Volgens landbouwcommissaris Fischler moet er eerst eens goed worden nagedacht. ,,Daarvoor is tijd nodig.''