Fenomenale oudere acteurs in `Oud Papier'

Jong, jonger, jongst, dat is niet alleen de dwingende norm in de wereld, maar ook in het theater. Jonge acteurs zijn goedkoop en zien er lekker uit. Ze halen een jong publiek binnen en spelen jonge personages, die hip van buiten zijn en modieus van binnen.

Wat een verademing, na al dat jonge geweld, om weer eens oudere acteurs aan het werk te zien. Die ook nog eens oudere mensen spelen, mensen met rimpels en buikjes en slijtageplekken op de huid en op de ziel. De ogenschijnlijke vijftigplussers Hans van Leipsig, Marie-Christine de Both en Bert André vormen de cast van een stuk dat het ouder worden al in de titel aangeeft: Oud Papier van Stany Cretz gaat over de treurnis van het terugblikken, en over veranderingen die niet meer zo makkelijk gaan.

In de voorstelling door de Maastrichtse groep Het Vervolg kijken twee echtelieden al te lang tegen elkaar aan. Raymond en Rachel doen samen niets anders dan vitten. Zij is huisvrouw, hij hotelportier. Ooit had hij een eigen hotel, maar dat ging failliet, tegelijk met zijn droom van trotse onafhankelijkheid. Met weerzin hijst hij zich in zijn rode uniform en daar staat hij dan: een gedresseerde aap, vernederd en van zichzelf beroofd. Maar wie is hij zelf? In zijn privéleven bakte hij er ook al niet veel van; de vrouw van wie hij hield liet hij lopen. En de vrouw met wie hij leeft bedriegt hem, al meer dan dertig jaar. Rachel heeft een verhouding met Raymonds beste vriend. Die op zijn beurt aan iemand anders vastzit: Lucien woont bij zijn bejaarde vader en durft hem niet te verlaten.

Drie verkeerd geparkeerde levens, drie verhalen die anders hadden moeten lopen, en wat nu? Een brief brengt de dooie boel in beweging. Maar niet met het gewenste resultaat. Deze kleine mensen blijven klein: hun pogingen om met behulp van seks en intriges het geluk te bereiken eindigen in een jammerlijke val.

De Vlaming Stany Cretz schreef zijn ernstige drama in een volkse, sappige stijl en regisseur Léon van der Sanden, bekend van de kleinburgerdrama's Thuis en Eva Bonheur, vond een perfecte balans tussen klucht en kamerspel, tussen tragedie en smartlap.

Om de kitscherige smaak en de drakerige dramatiek van de personages te accentueren hing hij het toneel vol met doeken. Van opzichtige groenblauwe en rode stof en gerimpeld als ouderwetse gordijnen of bedaagde mensen.

De doeken gaan open en dicht op het ritme van de gekwelde harten en van de smachtende liedjes die de drie figuren zingen, liedjes van oneigentijdse helden als Dean Martin. Slingers van gekleurde lampjes evoceren de warm-erotische sfeer waar alledrie zo hevig naar verlangen en saaie meubels tekenen de toestand waarin zij feitelijk verkeren.

De taal is plastisch en het tempo is hoog, meestal, net als de grapdichtheid.

En het spel van de drie acteurs is de hele tijd fenomenaal. Het is scherp en plat, komiek en zielig, larmoyant en aangrijpend: precies de goede mix.

De Boths Rachel draagt een wulps kapsel en een buik waar een baby in had moeten groeien – haar tragiek zit 'm zowel in haar onwettige liefde als in de onvervulde kinderwens door haar eigen schuld, en De Both maakt haar falen lachwekkend maar net niet karikaturaal. Van Leipsigs Lucien is even klein als bang en in het gebrek aan heroïek waar hij zelf nog het meest onder lijdt ronduit deerniswekkend.

André's Raymond kankert met een energie die hij in zijn werk zo pijnlijk mist en meer nog dan de andere personages staat deze briesende clown voor alles wat oudere mensen en eigenlijk alle mensen tot echte mensen maakt. Dat alles is het menselijk tekort, de motor van alle kunst.

Voorstelling: Oud Papier, door Het Vervolg. Tekst: Stany Cretz. Regie: Léon van der Sanden. Spel: Hans van Leipsig, Marie-Christine de Both en Bert André. Gezien: 20/9 Derlon Theater, Maastricht. Daar t/m 18/10. Van 10 t/m 21/2 in Heerlen. Inl: 043-3507170 of www.hetvervolg.nl.