Dun applaus voor Bush bij sceptische VN

President Bush sloeg gisteren in de VN-Assemblee inzake Irak een heel wat gematigder toon aan dan een jaar geleden. Saddam is wel weg, maar de VS zitten in Irak flink in de problemen.

President Bush kwam een jaar geleden hoog te paard naar de Algemene Vergadering van de Verenigde Naties. In zijn toespraak sloeg hij een ultimatieve toon aan: de Amerikaanse posse voor Bagdad stond klaar en het was nu voor de VN kiezen of delen. Samen met de Amerikanen Saddam Hussein ontwapenen of irrelevant worden. Een jaar later is Saddam weg, maar zit de vrijwel alleen uitgerukte Amerikaanse posse diep in de problemen in Irak.

President Bush sloeg gisteren in diezelfde vergaderzaal een heel wat gematigder toon aan. Bush heeft de komende weken de VN dringend nodig bij de onderhandelingen over een nieuwe resolutie voor Irak: die moet voorzien in meer hulp en troepen van andere landen om de Amerikanen te steunen bij hun problematische bezettingsoperatie. Dreigende woorden van Bush ontbraken gisteren, al was van een royaal gebaar naar de wereldgemeenschap evenmin sprake.

De Amerikaanse president vroeg de VN om hulp bij de wederopbouw in Irak en zei toegewijd te zijn aan de VN. Maar hij bleef zijn unilaterale oorlog verdedigen, verontschuldigde zich niet voor de chaos in Irak en liet de falende zoektocht naar massavernietigingswapens al even onvermeld. ,,Een coalitie van landen trad op om de vrede te verdedigen en de geloofwaardigheid van de Verenigde Naties'', zei Bush. Dat klonk als een onhandig verwijt voor iemand die de VN nu nodig heeft: wie niet in die Irak-coalitie zat, bekommerde zich dus kennelijk niet om die geloofwaardigheid.

Het dunne applaus voor Bush, vergeleken met dat voor VN-secretaris-generaal Kofi Annan, de Braziliaanse president Lula da Silva en de Franse president Jacques Chirac, herbevestigde een bestaand beeld: een groot zielenwinner bij de VN zal Bush niet worden. Daarvoor zijn de wonden van de Irak-crisis te vers en de scepsis over de bereidheid tot samenwerking van zijn regering te groot.

Het was gisteren de eerste grote VN-bijeenkomst van wereldleiders sinds de oorlog in Irak. Met achter het naambordje van Irak in de Algemene Vergadering Ahmad Chalabi, maandvoorzitter van de door Amerika benoemde regeringsraad in Irak.

Volgens een naaste medewerker van Kofi Annan leek een groot deel van de Bush-toespraak gericht op de binnenlandse markt: nu de president in Irak steeds meer onder druk komt te staan, verdedigde hij voor het thuispubliek nog eens de preventieve oorlog en het succes daarvan: de verwijdering van Saddam. Bush vroeg voorts om de steun van de VN, en dat was volgens sommige diplomaten al iets.

Maar VN-secretaris-generaal Annan en de Franse president uitten zware kritiek op de unilaterale aanpak van de oorlog en de preventieve doctrine van Bush. Als iedereen dat overneemt, wordt de wereld straks één grote jungle, zei Annan samengevat. Chirac hield een krachtig pleidooi voor het multilateralisme, dat niets anders was dan een harde afwijzing van de gevolgde Amerikaanse aanpak. Bush hoorde daar niets van, want die had toen al met zijn hele delegatie de grote zaal verlaten.

De verschillen gaven aan hoezeer er verdeeldheid blijft in de Veiligheidsraad. Dat verkleint op voorhand de kans op grote bijdragen van andere landen aan de VS in Irak. Tussen Frankrijk en de VS bestaan nog diepe meningsverschillen over het tempo, waarin een machtsoverdracht aan de Irakezen moet plaatsvinden. De onderhandelingen over de nieuwe VN-resolutie zullen zeker nog weken vergen, taxeerde een Franse diplomate gisteren.

Bush wil de VN-rol in Irak uitbreiden, maar dat was niet veel meer dan ,,assisteren'' bij het ontwikkelen van een grondwet, het opleiden van ambtenaren en het houden van vrije en eerlijke verkiezingen. Of dat genoeg is om meer steun, geld en troepen van andere landen te krijgen, moet blijken. ,,Ik zou als ik Bush was ook niet meteen mijn eindbod op tafel leggen'', zei de Nederlandse minister van Buitenlandse Zaken De Hoop Scheffer.

Hij tilde niet zwaar aan het woord ,,assisteren'' in Bush' rede in plaats van leiden, de gebruikelijke VN-rol bij wederopbouw. ,,Dat is een semantische discussie'', zei de aanstaande NAVO-chef. In de wandelgangen dachten diplomaten daar anders over: de VN willen niet veel langer het hulpje van de Amerikaans-Britse bezetters blijven.

VN-chef Annan zei dat de Irak-crisis en de preventieve oorlog tegen Saddam vragen om een fundamentele heroverweging van de werkwijze van de Veiligheidsraad: hoe gaat de raad voortaan om met situaties waarin landen preventief geweld willen gebruiken tegen vermeende dreigingen van terroristen of bij een dreigende genocide? Dat vraagt om meer dan een uitbreiding van de Veiligheidsraad overeenkomstig de internationale verhoudingen.

Waar Bush gisteren defensief klonk, zette Annan offensief uiteen dat de VN moeten worden gemoderniseerd alsook de internationale regels voor vroegtijdig ingrijpen. Een hoogwaardige commisie van ,,eminente persoonlijkheden'' moet Annan binnen een jaar adviseren. Uit een oogpunt van leiderschap beschikte Annan gisteren daarmee over een verderreikende blik dan Bush.