Breda toont de mens als kuddedier

Wie Breda Photo 2003 heeft bezocht, voelt zich even heel nietig. De stad is sinds de opening van afgelopen zaterdag het decor van een grootscheepse fotomanifestatie waarbij musea, galeries, winkels, hotels en ateliers betrokken zijn. En op het gros van al die foto's staat de mens centraal – niet in z'n eentje, maar als groepsdier, dat altijd en overal de kudde opzoekt en het uiterlijk en gedrag van z'n omgeving klakkeloos kopieert.

Hans Eijkelboom verzamelt al ruim tien jaar menstypen in een ,,fotografisch dagboek''. Op donderdag 31 januari 2002 trof hij op het Damrak in Amsterdam wel twintig middelbare-mannen-met-pet-in-gewatteerde-winterjas aan. Op 2 april zag hij tientallen identieke, winkelende rijkeluisvrouwen op Fifth Avenue, New York, op 15 april signaleerde hij unisex spijkerdracht in Arnhem, en op 23 augustus zag hij in Amsterdam negen vriendenduo's met dezelfde kleding, kapsels en gezichtsuitdrukkingen. En zo maar door. Eijkelboom rangschikt zijn foto's in stramme rijen in zwarte houten lijsten, die in De Beyerd een heel zaaltje in beslag nemen. Het effect is grappig en ontzettend tegelijk.

Op dezelfde, ijzersterke tentoonstelling hangen Erik Fens' series van zwart-witte tv-beelden: Dallas, soaps en Sophia Loren, en steeds dezelfde ondertitelde uitspraken, over ,,je vrouw'', ,,de liefde'', enzovoort. Paul Kooiker verzamelt en schiet porno-Polaroids: rijen van vrolijk bloot vlees in slaapkamers en keukens. En Erik Kessels voert de anonimisering tot in het absurde door met Strangers in my Photoalbum – grote, korrelige blow-ups van mensen die per ongeluk op andermans kiekje terecht zijn gekomen.

De Rus Igor Savchenko (1962), inmiddels gestopt met fotograferen, bewerkte oud fotomateriaal tot wonderlijke kunstwerkjes. In het Breda's Museum hangen ze in het schemerduister tussen middeleeuwse religieuze objecten. Russische moeders, peuters, soldaten kijken de camera in. Enerzijds ontstijgen ze dankzij Savchenko's zorgvuldig herscheppen even de anonimiteit; anderszijds blijven ze voor ons abstracties, gegroepeerd onder titels als About Happiness of Wir sprechen deutsch. Van de oma en kleindochtertje op Faceless zijn zelfs de gezichten weggeknipt. De deels niet eerder geëxposeerde Bredase stadstaferelen van Cas Oorthuys uit 1962 laten een gemoedelijk Hollands groepsleven zien, waarin gezamenlijk wordt gewerkt, gewandeld en gefietst. Oorthuys registreert het zo vriendelijk en met zoveel oog voor het mooie dat zelfs een tank waar twee jongetjes op spelen er leuk uitziet.

De hedendaagse Bredase tieners wiens foto's van elkaar in een etalage in de Keizerstraat hangen, hebben wel erg hun best gedaan om tot bijzondere plaatjes te komen – ,,Ik wilde een dromerige foto van Aziza maken'', schrijft Annika – maar wat opvalt is juist hun uniformiteit: pubers keten, hangen en dromen, zo was het en zo is het nog.

Gelukkig zijn er op Breda Photo ook een paar echte eenlingen te vinden. Anouk Kruithof portretteerde voor haar boek Bekijk het mensen met een ernstige huidaandoening, die moedig en strijdbaar terugkijken. Wiesje Peels fotografeert sinds 1998 haar `pappa', die, aldus haar korte begeleidende tekstje, ,,nooit klaar is met het bedenken van oplossingen om de boze buitenwereld te slim af te zijn''. Pappa's huis staat vol met onzinnige uitvindingen, zoals een houten balkje met een `verboden voor honden'-sticker, dat dwars over de leunstoel geplaatst dient te worden. Liefdevolle close-ups tonen een taai ventje met een wit baardje, uit wiens koppige blik je meteen opmaakt dat zijn uitvindingen hem bloedernst zijn. Peels maakte ook een prachtige serie van The Great Bombay Circus, een straatarm gezelschap met een vermoeide, magere leeuw in een roestige wagen, een pierrot die uitrust tussen de kippen en een dikke, droeve clown die haar baby de borst geeft. Beide series hangen in Lokaal 01 wat ongelukkig door elkaar; je wenst Peels een grotere, professioneler expositie toe.

Breda Photo 2003, t/m 19/10 in o.a. De Beyerd, Boschstraat 22, tel. 076-5299900 / Breda's Museum, Parade 12 Chassépark, tel. 076-5299300 / Lokaal 01, Kloosterlaan 138. Inl. www.bredaphoto.nl, of informatiepunt in Tulip Inn Hotel Keijser, Keizerstraat 5, Breda, dag. 10-17u, tel. 06-22245736.