Bezoek St. Petersburg zit vol angels

Tijdens het bezoek van Willem-Alexander aan St. Petersburg werd op het laatste moment een pijnlijk programmaonderdeel geschrapt.

De Moskouse ambassade heeft een potentiële p.r.-blunder tijdens het staatsbezoek van kroonprins Willem-Alexander aan St. Petersburg op het nippertje voorkomen. Voor vandaag stond een bezoek aan de Kunstkammer gepland, een antieke collectie mismaakte foetussen op sterk water. ,,Dat is geschrapt, een kleine wijziging in het programma'', zei een woordvoerder van de Rijksvoorlichtingsdienst (RVD) gisteren onderkoeld.

Willem-Alexander bood gisteren het jubilerende St. Petersburg in zijn eentje een nationaal geschenk aan. Vorige week was al duidelijk dat Máxima thuisbleef. ,,De moeder en het kind maken het goed, maar de prinses heeft recentelijk iets te veel hooi op haar vork genomen'', aldus de RVD.

Volgens het programma zou het prinselijk paar enkele Nederlandse projecten in de stad bezoeken: de Cobra- en Eschertentoonstellingen in de Hermitage, een weeshuis en de met Nederlands geld prachtig gerestaureerde Ruysch-collectie in de `Kunstkammer'. Dat laatste betreft anatomische curiosa van de Nederlandse anatoom en botanist Frederick Ruysch (1638-1731). Bij zijn tweede bezoek aan Nederland in 1717 had tsaar Peter de Grote voor een naar verluidt `fabelachtig bedrag' diens collectie van tweeduizend specimen gekocht, grotendeels bewaard in potten alcohol met zwarte peper, deels gemummificeerd. De tsaar bouwde een museum voor zijn snelgroeiende rariteitenkabinet op het Vasilevski-eiland.

Een fraai voorbeeld van de Nederlandse invloed op het jonge St. Petersburg, alleen iets minder geschikt voor een prinselijk bezoek. De collectie bestaat vooral uit mismaakte embryo's. Naast spierwitte baby's met twee hoofden en Siamese tweelingen toont de Kunstkammer afgezaagde kinderhoofdjes en baby's met gespleten gehemeltes of hersenen aan de buitenkant van de schedel. Prominent is een schilderij waarop Frederick Ruysch sectie verricht op een babylijkje. Voor de leek is het in de Kunstkammer dus vooral lekker griezelen. Russische leraren nemen er hun scholieren nog altijd op excursie om de gevolgen van alcohol en tabak op de ongeboren vrucht te tonen.

,,Dit bezoek was minder gepast geweest voor een hoogzwangere prinses'', erkende de RVD gisteren. En alleen Willem-Alexander, gebogen over een mismaakte foetus op sterk water, is op dit moment ook niet de ideale photo-opportunity. Volgens een diplomatieke bron heeft de ambassade in Moskou het bezoek nog net op tijd van het programma geschrapt.

Gisteren opende Willem-Alexander wel het nationale geschenk: het gerenoveerde Tsarenbastion van het Peter en Paulusfort, in 1703 door Peter de Grote aangelegd met hulp van Nederlandse ingenieurs. Het geschenk behelst een gerenoveerde geheime gang onder het bastion, door rode en paarse vloerverlichting nu een spookachtige wandelroute, en een kazemat waar in de toekomst vooral moderne Nederlandse kunst is te zien. De prins knipte een lint en de marinierskapel blies erop los, maar veel Russen trok de ceremonie niet.

,,Laten we dan meteen de waarheid zeggen over het nationaal geschenk'', zei de Leuvense slavist Emmanuel Waegemans achteraf. ,,Dit bastion was een gevangenis, langs deze prachtig verlichte `geheime gang' lagen cellen. Hier folterde Peter de Grote zijn vijanden, hier heeft hij zijn zoon Alexej doodgemarteld.''

Hoewel Waegemans na navraag erkent dat het doodmartelen van Alexej in een naburig bastion van het fort geschiedde, blijft hij erbij: ,,Dit is een politiek incorrect geschenk.''

Historicus J. van Koningsbrugge tilt daar minder zwaar aan. Nederland benadrukt met dit bastion het fundament voor St. Petersburg te hebben gelegd. ,,Nederland was aanwezig in de kraamkamer van St. Petersburg en assisteerde bij haar geboorte'', zei gisteren staatssecretaris Atzo Nicolaï.

Volgens Koningsbrugge zijn de Russen dat volledig vergeten: in encyclopedieën over St. Petersburg komt vrijwel geen Nederlander voor. Ten onrechte, meent de historicus, St. Petersburg, door de tsaar als een kopie van Amsterdam gedacht, is aangelegd met Nederlandse expertise. Peter de Grote kon zonder zijn Amsterdamse financiers de slopende oorlog tegen het toen machtige Zweden nauwelijks voortzetten. Het eerste schip dat zijn nieuwe havenstad St. Petersburg binnenvoer, was Nederlands.

Later, toen Nederland afzakte tot tweederangs natie, kregen Duitsers, Fransen en Italianen het voor het zeggen. Het huidige beeld van St. Petersburg is bepaald door de bouwmeesters van Peters opvolgers, met name Catherina de Grote.

Maar wellicht is een ondergrondse tunnel als boodschap net iets te subtiel voor de doorsnee-Petersburger. ,,Wat geeft uw land ons? Een tunnel? Waarom?'' zegt de gepensioneerde taxichauffeur Dima, die me na de onthulling een lift geeft. Zijn stad heeft nu wel genoeg `nationale geschenken', zo meent hij. Dima is vooral treurig over de enorme zuil van neon die Frankrijk plompverloren op het historische Senniaplein liet zetten. ,,Als ze die Franse zuil nou in jullie tunnel douwen, dan kraait er geen haan meer naar'', stelt hij voor.