Zinloze verkiezingen in Servië

Op 16 november kiezen de Serviërs een nieuwe president: een verkiezing die zal mislukken, die niemand wil en die ook nog eens volstrekt overbodig is. Maar het gaat ook niet om die president.

Drie keer hebben de Serviërs eind vorig jaar geprobeerd een president te kiezen, als opvolger van Milan Milutinovic, die, verdacht van oorlogsmisdaden, van het presidentiële paleis in Belgrado naar de Scheveningse strafgevangenis was verhuisd. Bij die drie verkiezingen eindigde drie keer oppositieleider Vojislav Koštunica op de eerste plaats. Maar president van Servië werd hij niet: de uitslag was ongeldig omdat de opkomst onder het vereiste minimum van vijftig procent van het electoraat was gebleven. Sindsdien fungeert Nataša Micic, voorzitter van het Servische parlement, als waarnemend president.

Volgens de wet had Micic – wegens haar prettige uiterlijk bekendstaand als de Nicole Kidman van Servië – begin dit jaar, namelijk binnen zestig dagen na de laatste mislukking in december vorig jaar, de Serviërs wéér naar de stembus moeten roepen. Maar dat deed ze niet, voornamelijk omdat de toenmalige premier Zoran Djindjic – leider van de Democratische Partij DS waarvan Micic lid is – zijn aartsrivaal Koštunica heel graag kwijt wilde en verkiezingen kon missen als kiespijn. Dus riep Micic begin dit jaar dat de wet haar wel machtigde maar niet verplichtte om nieuwe verkiezingen uit te schrijven. Dat standpunt leverde haar vorige week een tik op de mooie vingers op van het Constitutionele Hof, dat oordeelde dat ze niet de letter, maar wel de geest van de grondwet had geschonden.

Het leverde haar ook woedende commentaren in de media op. ,,Als idioten konden vliegen was het Servische parlement een luchthaven en was Nataša Micic de startbaan. Deze vrouw belichaamt de triomf van de middelmatigen en is het levend bewijs dat mensen zonder gezicht best vooruitzichten hebben'', zo schreef deze maand nog commentator Aleksandar Tijanic in het blad NIN. ,,Ze laat na het parlement te beschermen tegen plundering, corruptie, koehandel, geweld en misbruik. Ze is het handvat waarmee de vestiging van de rechtsstaat wordt verhinderd. Ze heeft Servië gemuilkorfd en het de handen gebonden. Ze is het handschrift van anderen, de stem van anderen, een gehuurd lichaam, een fotokopie, ze is Prinses Valium, ze is de concubine van de transitie.''

Lang heeft de Servische oppositie geroepen dat er presidentsverkiezingen moeten komen, even lang heeft DOS, de door de Democratische Partij gedomineerde regerende coalitie, die boot afgehouden. Immers, zo zei de DOS keer op keer, Servië fungeert prima zonder president, merkt er soms iemand dat er geen president is? En trouwens, op 15 februari volgend jaar neemt het parlement een nieuwe grondwet aan, die voorziet in de verkiezing van een nieuwe president door het parlement, en niet langer door het volk – moeten de Serviërs nu echt naar de stembus voor een president die maar een paar maanden aanblijft?

Maar vorige week werd opeens alles anders: Nataša Micic schreef zowaar presidentsverkiezingen uit, voor 16 november. Dan moet er een president worden gekozen die tot februari blijft zitten. Tsja, vond Prinses Valium opeens, de wet en de grondwet verplichten haar nu eenmaal tot het uitschrijven van verkiezingen, en ze kan toch zomaar de grondwet niet schenden?

De oppositie reageerde kwaad: anders dan begin dit jaar kunnen die presidentsverkiezingen haar inmiddels niets meer schelen. Zij eist parlementsverkiezingen. Die zou ze namelijk winnen. De twee belangrijkste oppositiepartijen hebben in de peilingen een voorsprong op de DOS. Na de moord op Djindjic in maart ging het de DOS een tijd goed, maar dat duurde niet lang. De coalitie rammelt aan alle kanten, partijen lopen eruit weg, leiders doen weinig anders dan ruziën, Djindjic' opvolger Zoran ˇZivkovic maakt een zwakke indruk. Niets en niemand overtuigt.

Het is bij voorbaat duidelijk dat de presidentsverkiezingen van 16 november zullen mislukken: de belangrijkste oppositiepartijen boycotten ze, de 50 procentsdrempel zal opnieuw niet worden gehaald en er zal dus géén president worden gekozen.

Maar het is ook helemaal niet de bedoeling van de regering dat er een president wordt gekozen. De verkiezingen dienen alleen maar om de aandacht af te leiden van vele pijnlijkheden. Het gebrek aan hervormingen. Het onvermogen van de regering. Het afweren van de roep om parlementsverkiezingen. Het geruzie binnen de DOS. Het gescheld over en weer van 's lands leidende politici. De institutionele, economische en politieke crisis. De presidentsverkiezingen, vond oppositieleider Vojislav Koštunica deze week, zijn maar één ding: ,,een klap in het gezicht van de kiezer''. Hij wil daar in elk geval niets mee te maken hebben.