Sneller rekenen met 64 bits

Apple heeft als eerste een 64-bit pc geïntroduceerd, de PowerMac G5. Windows-gebruikers moeten nog even wachten.

Zelden heeft een productlancering zoveel aandacht getrokken als de introductie van Windows 95 acht jaar geleden. Dat besturingssysteem voor pc's markeerde de overgang van een 16-bit naar een veel snellere 32-bit (reken)omgeving.

De bitaanduiding bij pc's heeft betrekking op de geheugenadressering. Hoe meer data in het geheugen van de computer kunnen worden geladen, des te sneller een programma deze informatie aan de processor kan aanbieden. De overgang van 32 naar 64 bit is in dit opzicht veel groter dan men zou denken. Een 64-bit processor is niet simpelweg twee keer zo snel als een 32-bit processor, de snelheidssprong is exponentieel: van 2 tot de 32ste macht naar 2 tot de 64ste macht. En waar 32-bit Windows maximaal 4 gigabyte systeemgeheugen ondersteunt (met tot 2 gigabyte per proces), breidt 64-bit dit uit tot 16 gigabyte. Rekenintensieve bewerkingen zullen hierdoor beduidend sneller verlopen.

Dat geldt niet voor alledaagse programma's als de tekstverwerker en het rekenprogramma, maar wel voor spelletjes, wetenschappelijke toepassingen, CAD/CAM (industrieel ontwerpen), speciale effecten voor de filmindustrie en data-analyse in de financiële wereld.

64-bit processors bestaan al enige tijd. Intel levert bijvoorbeeld de Itanium, en ook Sun Microsystems heeft een 64-bit processor. Alleen zijn die grotendeels bedoeld voor de trekpaarden onder de computers: servers en werkstations.

Theoretisch zouden dergelijke processors ook al kunnen worden aangeboden voor reguliere pc's. Chipmaker AMD is dat bijvoorbeeld van plan. En waarom ook niet: er is zelfs al een 64-bit versie van het besturingssysteem Windows XP te koop.

Pc-fabrikanten hebben echter geen haast. Iedere overgang naar een nieuw soort geheugenadressering is lastig. Voor Windows-gebruikers die willen profiteren van de hogere rekensnelheid betekent dat domweg investeren in nieuwe software.

Toegegeven: Net zo goed als 16-bit software draait onder 32-bits Windows, zo blijven 32-bit applicaties gewoon werken onder een 64-bits besturingsysteem. Microsoft heeft de 64-bit versie van Windows om die reden voorzien van een 32-bit emulatielaag, Windows on Windows 64 (WOW64), waarin oudere (32-bit) applicaties worden geïsoleerd van de 64-bit programma's. Conflicten tussen bestanden en registerinstellingen kunnen hierdoor vermeden worden.

Wie nu al een 64-bit pc wil kan overigens al wel bij Apple terecht. Samen met IBM heeft het Amerikaanse bedrijf een 64-bit processor ontwikkeld voor zijn onlangs gelanceerde PowerMac G5. Apple heeft daarbij eigen technologie ingebracht, die vooral van pas komt bij het ontwerpen van speciale effecten in films. En juist die markt heeft Apple op het oog.

De PowerMac G5 maakt nog eens duidelijk dat een 64-bit processor maar het halve werk is. In veel computers worden de verbindingen tussen componenten gedeeld. Dat komt de snelheid niet ten goede. Bij de PowerMac krijgen de onderdelen de volledige bandbreedte toegewezen, waardoor alle rekenprocessen sneller verlopen. De gebruiker betaalt daar wel een prijs voor: De PowerMac G5 verbruikt zoveel energie dat processor, voeding en opslagmedia apart gekoeld moeten worden. Er is geen geen apart besturingssysteem nodig om te profiteren van de 64-bit geheugenadressering. Prijzen vanaf 1.800 euro (exclusief beelfscherm).