`Met de band tussen krant en lezer is niets mis'

Is de krant het spoor bijster? Weet de krant nog wel wat er in de samenleving leeft? Daarover ging een discussieavond in De Rode Hoed. ,,Lezers zijn niet langer lid, maar consument.''

Hoofdredacteur Pieter Broertjes van de Volkskrant: ,,Ik ben helemaal niet in verwarring, en dat laat ik me door een mediaprofessor niet aanpraten!''

Mediaprofessor Henri Beunders: ,,Je ziet toch dat hoofdredacteuren zich onzeker voelen en ...'' Broertjes: ,,Ik voel me helemaal niet onzeker!''

Televisie is entertainment, had NRC Handelsblad-commentator Roel Janssen in zijn inleiding gezegd, daar hoeven we het verder niet over te hebben. De kwaliteitskranten, dat is het serieuze werk. Niettemin kwam het debat over de rol van de krant in de samenleving, gisteravond in De Rode Hoed in Amsterdam, af en toe gevaarlijk dicht in de buurt van vermaak.

Onder de noemer `Is de krant de kluts kwijt? Wat is de visie van de geschreven pers op haar rol in de samenleving?' confronteerde De Rode Hoed een aantal hoofdredacteuren van landelijke dagbladen met bestaande of vermeende problemen voor de krant. Zo zouden kranten geen visie op de samenleving meer hebben, deelnemer zijn geworden aan het politieke proces en onvoldoende verantwoording over hun werkwijze afleggen aan de lezers. De kloof tussen politiek en burger gaapt ook tussen krant en lezer, is de veronderstelling.

Het lijkt wat laat, om nu nog een debat te organiseren over de post-Fortuyn dilemma's van de geschreven pers. Gemeten aan de opkomst en de betrokkenheid van het publiek in De Rode Hoed is het echter een hoogst actuele kwestie. Aangevoerd door het immer furieuze duo Pamela Hemelrijk (ex-columniste van Algemeen Dagblad, binnenkort columniste in Metro) en Micha Kat (zelfbenoemd openbaar aanklager van NRC Handelsblad) keerde de zaal zich tegen de hoofdredacteuren. Na een aarzelende start lieten ook de deskundigen – mediaprofessoren Beunders en Jo Bardoel en Journalist-hoofdredacteur Joost Divendal – hun kritiek op de kranten de vrije loop. Gespreksleider Clairy Polak – ,,Ik ben van het entertainment'' – wilde het vooral hebben over de discrepantie tussen lezer en krant. De ontzuiling heeft geleid tot verlies van pluriformiteit, alle kranten schuiven naar het midden, jonge lezers haken af. Volkskrant-hoofdredacteur Broertjes vond het het allemaal maar onzin. Met de binding tussen lezer en krant is weinig mis, maar er zijn wel een paar problemen, volgens Broertjes. Jongeren en allochtonen worden niet bereikt, en de invloed van de gratis treinkranten – die jongeren en allochtonen wel bereiken, merkte Metro-hoofdredacteur Jan Dijkgraaf fijntjes op – is onderschat. Volgens NRC-hoofdredacteur Folkert Jensma is de discrepantie tussen krant en lezer juist een goede ontwikkeling. ,,Lezers zijn geen lid meer van een krant, maar mondige consumenten die vrij kunnen kiezen.''

Nadat het publiek met klem om het woord had gevraagd, was het snel gedaan met grote thema's als ontideologisering en ging het nog maar om één ding: verantwoording afleggen. Pamela Hemelrijk kreeg applaus voor haar constatering dat niet verlies aan binding, maar toenemend wantrouwen van de lezer het probleem van de kranten is. Waarom denken kranten zich te kunnen onttrekken aan de publieke plicht tot verantwoording en transparantie, vroegen Bardoel en Divendal zich af.

Dat de Volkskrant en NRC Handelsblad inmiddels verschillende rubrieken hebben geïntroduceerd waarin de werkwijze wordt toegelicht, werd afgedaan als ,,meeveren met de conjunctuur''. We doen het ook niet snel goed, verzuchtte Broertjes, die zich van de hoofdredacteuren met het meeste vuur verdedigde. Zijn opmerking dat ontevreden lezers altijd nog hun abonnement kunnen opzeggen, leverde hem een met applaus begroet verwijt van ,,stuitende arrogantie'' op van een student journalistiek.