Leve Koizumi, weg met zijn beleid

Ministerswisselingen deze week in Japan tonen de twee politieke gezichten van de regeringspartij: steun voor de hervormingsgezinde premier Koizumi, maar verzet tegen zijn hervormingen.

,,Eerlijk gezegd heb ik hoofdpijn'', zei Taro Aso gisteren op zijn eerste persconferentie na zijn benoeming tot minister van Binnenlandse Zaken. Zijn woorden waren symbolisch voor de evenwichtskunst binnen de regerende Liberaal Democratische Partij (LDP), die de roep om `hervorming' weet te verzoenen met het aangeboren conservatisme dat de partij kenmerkt, die al ruim een halve eeuw regeert.

Aso wordt op zijn ministerie verantwoordelijk voor privatisering van de posterijen – een van de twee concrete hervormingsplannen van premier Junichiro Koizumi, maar ook een plan waartegen veel verzet is in zijn partij. Aso zelf staat niet bekend als een groot hervormer, en dus zorgt zijn nieuwe positie voor hoofdpijn. ,,Er zijn verschillende mogelijkheden voor privatisering'', concludeerde Aso uiteindelijk, gevraagd of hij de plannen van Koizumi steunt.

Om het jaar houdt de LDP verkiezingen voor het partijleiderschap. Dit weekeinde werd Koizumi herkozen wegens zijn populariteit bij de bevolking, niet om de populariteit van zijn ideeën bij de partijgenoten zelf. Twee jaar geleden werd hij om dezelfde reden voor het eerst leider van de partij en automatisch als premier gelanceerd. Ook nu hopen LDP-politici dat Koizumi hun redding zal zijn bij de algemene verkiezingen over enkele maanden.

In de huidige economische tegenspoed won Koizumi aan populariteit door de slogan: `zonder hervormingen geen economische groei'. De kiezers leken aan te voelen dat er iets moest veranderen in de vastgeroeste structuren. Maar dit leverde een praktisch probleem op, want de LDP is juist groot geworden met het opbouwen van de huidige structuren. Veel partijleden zijn bang gevestigde belangen te verliezen en lopen met twee gezichten rond: naar buiten toe steun voor de populaire Koizumi, naar binnen toe fel verzet tegen zijn beleid. Dit verklaart Aso's `hoofdpijn' – het wordt voor hem moeilijker zijn ware gezicht verborgen te houden. Koizumi's slogan over hervormingen heeft slechts twee concrete projecten opgeleverd: privatisering van de posterijen en van de Japan Highway Corporation (JH), het met torenhoge schulden beladen nutsbedrijf voor bouw en exploitatie van tolwegen. Op de post van minister van Land en Transport, die verantwoordelijk wordt voor privatisering van JH, plaatste Koizumi gisteren een interessant gezicht: de jonge Nobuteru Ishihara, die zich regelmatig uitermate kritisch heeft uitgelaten over de top van het nutsbedrijf, die niet in staat is duidelijke uitleg over de financiële situatie te geven.

De tweede interessante bekendmaking vandaag was tevens op economisch gebied. Heizo Takenaka blijft op zijn post als minister voor Financiële Dienstverlening. Hij is verantwoordelijk voor toezicht op de banken, die al een decennium zuchten onder de vele oninbare leningen aan zwakke bedrijven, maar die in de huidige politiek-economische structuur niet zomaar oude banden kunnen doorsnijden. Met beperkt succes probeert Takenaka al enige tijd de banken te dwingen tot betere bedrijfsvoering, wat hem weinig populair heeft gemaakt.

De stoelendans van Koizumi is een interne LDP-traditie, ingegeven door de wens van alle partijleden om enige tijd op het regeringspluche te zitten ter verhoging van hun prestige ten overstaan van hun kiezers. Traditioneel zijn ministersbenoemingen in Japan voor het beleid weinig relevant omdat men het echte werk aan ambtenaren overlaat. Voor sommigen kan het ministerschap erg kort worden, want behalve de interne verkiezing voor LDP-leiderschap vormen ook de parlementsverkiezingen een aanleiding voor weer een herschikking van het kabinet. Naar verwachting zal Koizumi deze herfst verkiezingen uitschrijven.