Bush vroeg De Hoop Scheffer persoonlijk

De Amerikaanse president Bush heeft drie weken geleden minister van Buitenlandse Zaken Jaap de Hoop Scheffer persoonlijk gevraagd of hij secretaris-generaal van de NAVO wilde worden.

De Hoop Scheffer, gisteren door de NAVO-lidstaten gekozen tot opvolger van NAVO-chef Robertson, antwoordde toen tijdens het bezoek in het Witte Huis: ,,Als er consensus is, dan ben ik bereid.'' Dit hebben hoge diplomaten tegenover deze krant bevestigd.

De Nederlandse regering wekte tot nu toe de indruk dat een kandidatuur van De Hoop Scheffer niet aan de orde is geweest tijdens het kennismakingsbezoek aan president Bush op 3 september. Nederland bleef volhouden geen kandidaat te hebben. Na het bezoek zei premier Balkenende op de vraag of er gesproken was over de kandidatuur van De Hoop Scheffer: ,,Dat is niet aan de orde.'' De Hoop Scheffer zelf noemde het ,,geen issue''.

,,Ze stonden bijna te liegen. Het stommetje spelen begon nu wel ingewikkeld te worden'', zei een lid van de Nederlandse delegatie na het bezoek. De Amerikaanse en Nederlandse regeringstop hadden afgesproken dat van hun gesprek niets naar buiten zou komen wat een eventuele kandidatuur van De Hoop Scheffer in gevaar kon brengen, zeggen ingewijden.

Nederland nam tot gisteren publiekelijk het standpunt in dat het geen kandidaat had. Maar achter de schermen was duidelijk dat dit zou veranderen als er consensus onder de negentien NAVO-lidstaten zou ontstaan over een benoeming van De Hoop Scheffer, zeggen ingewijden.

De Hoop Scheffer maakte volgens diplomaten tegenover president Bush duidelijk dat hij nooit op voorhand de officiële kandidaat zou worden, met als risico te worden afgebrand bij ontbrekende consensus. Die voorzichtigheid was mede ingegeven door de mislukte poging om oud-premier Lubbers NAVO-chef te laten worden. Zijn officiële kandidatuur ging in 1995 met veel publiciteit gepaard.

Volgens naaste medewerkers reageerde De Hoop Scheffer zeer terughoudend toen hij in juni in het geruchtencircuit werd genoemd als een kandidaat, omdat hij net minister was geworden. Tegenover onder anderen NAVO-chef Robertson suggereerde de minister zijn voorganger, Jozias van Aartsen. Dit voorjaar hadden de Verenigde Staten interesse getoond voor Van Aartsen.

De Amerikaanse ambassadeur in Den Haag, Clifford Sobel, en de Amerikaanse NAVO-ambassadeur in Brussel, Nick Burns, peilden Van Aartsen afzonderlijk nadat Robertson zijn vertrek had aangekondigd in januari. In het Witte Huis noemde een medewerker van nationaal veiligheidsadviseur Condoleezza Rice in mei nog Van Aartsen als kandidaat tegenover een bezoekende Europese diplomaat.

[Vervolg BENOEMING: pagina 5]

BENOEMING

Crisis om Irak speelde een rol

[Vervolg van pagina 1]

De internationale gemeenschap reageerde gisteren met lof en felicitaties. President Bush noemde De Hoop Scheffer een ,,leider die sterk toegewijd is aan de vrijheid en aan een sterke en effectieve transatlantische samenwerking''. Robertson noemde hem ,,supergekwalificeerd''.

Premier Balkenende, die net als De Hoop Scheffer in New York is voor enkele VN-bijeenkomsten, sprak van ,,een geweldig goed bericht''. Hij noemde de benoeming een ,,erkenning van de rol van Nederland op het wereldtoneel'', ook als ,,bruggenbouwer'' tussen tussen Europa en de Verenigde Staten. De Hoop Scheffer noemde zijn benoeming ,,een eer''. Hij zei dubbele gevoelens te hebben: ,,Ik ga ongaarne weg bij Buitenlandse Zaken, maar er wacht mij nu wel een fantastische baan.''

Volgens nauw betrokken diplomaten heeft een combinatie van de eigenschappen van De Hoop Scheffer en de internationale situatie als gevolg van het conflict in Irak geleid tot diens benoeming. Binnen de NAVO waren Frankrijk, Duitsland en België dit voorjaar scherp tegenover de VS en Groot-Brittannië komen te staan in de aanloop naar de oorlog in Irak, met als inzet steun aan bondgenoot Turkije. Vooral Groot-Brittannië en de VS zochten mede daarom al in een vroeg stadium naar een kandidaat uit Nederland, dat met beide `kampen' op goede voet bleef staan. ,,Juist na Irak was er een land nodig dat midden in Europa zit en goede relaties met de VS heeft'', zegt een medewerker van Robertson.

Bovendien vielen de meeste landen op voorhand af, wegens politieke, personele of andere omstandigheden, menen hoge NAVO-diplomaten. Dit leidde ertoe dat in feite alleen Noorwegen, Denemarken, Portugal en Nederland in beeld kwamen. De Noorse kandidaat, minister van Defensie Krohn Devold, en de Portugese eurocommissaris konden niet op voldoende steun rekenen.

Volgens hoge NAVO-diplomaten had De Hoop Scheffer als voordeel dat hij zowel ,,Europeaan in hart en nieren'' als ,,Atlanticus'' was en daarmee de geknipte man om in de gevoelige transatlantische verhoudingen na Irak een ,,brugfunctie'' te vervullen.

In augustus diende zich de officiële kandidatuur van de Canadese vice-premier en minister van Financiën John Manley aan. Volgens diplomaten was de steun voor hem op voorhand gering, omdat als hij zou worden benoemd de NAVO geleid zou worden door twee Noord-Amerikanen. De VS leveren immers al de militaire opperbevelhebber.

Twee weken geleden trok de Noorse Krohn Devold zich terug, nadat de Portugees Vitorino al eerder was afgevallen. Frankrijk had weliswaar op lager diplomatiek niveau zijn sympathie uitgesproken voor een eventuele kandidatuur van De Hoop Scheffer, maar nog geen volledige regeringssteun gegeven. Volgens diplomaten wilde Frankrijk zijn deels francofone bondgenoot Canada niet voor het hoofd stoten.

De Canadees trok zich dit weekeinde terug, nadat hem was gebleken dat er zeer vergaande consensus over De Hoop Scheffer was. Een informele en vervolgens formele bijeenkomst van de NAVO-ambassadeurs leidde gisteren tot de conclusie dat niets een benoeming in de weg stond. Ook Canada en Frankrijk sloten zich ,,probleemloos'' aan bij de rest, zegt een hoge NAVO-diplomaat vanuit Brussel.

De Hoop Scheffer zal op 1 januari in Brussel beginnen en blijft tot het einde van het jaar nog minister. Zo zal hij nog zijn eigen begroting in de Tweede Kamer verdedigen en in december namens Nederland een OVSE-top voorzitten in Maastricht.

PORTRET: pagina 5

PERSSTEMMEN: pagina 7

HOOFDARTIKEL: pagina 7