Aimabel en populair bestuurder

Burgemeester Johan Stekelenburg van Tilburg was altijd al populair. Maar hoe populair blijkt pas nu hij overleden is. Gistermiddag overleed hij op 61-jarige leeftijd aan slokdarmkanker. De massale reacties die na zijn dood zijn losgekomen zeggen alles over zijn uitstraling. Het lijkt wel of heel Nederland gisteren zijn vriendelijke buurman is kwijtgeraakt. `Stekel' was van iedereen. En sommigen hadden dat eerder door dan anderen.

Het deed zich voor ten tijde van het tweede kabinet-Kok. De Opvolging was nog niet aan de orde. Dat wil zeggen: formeel. Achter de schermen werd binnen de Partij van de Arbeid volop gespeculeerd over de vraag wie Wim Kok als partijleider diende op te volgen als het moment daar was. Officiële kandidaten waren er niet; officieuze des te meer. Tijdens een studiedag van de Wiardi Beckman Stichting, het wetenschappelijk bureau van de PvdA, was als intermezzo een presentatie voorzien door trendbureau Motivaction, dat naam had gemaakt door Nederland in nieuwe sociale klassen op te delen. Termen als middenklasse en hoofdarbeiders waren uit. Het ging om groepen als opwaarts mobielen en postmodernen. Wie sloot het dichtst aan bij het gevoel van die ook voor de PvdA groeiende doelgroep? Johan Stekelenburg. In de zaal werd gezucht. Johan was dan wel vàn de partij, maar Johan was zeker niet de partij. Wie dat wel was bleek toen de opvolging van Kok echt aan de orde was: Ad Melkert.

Aimabel zijn, veruit de belangrijkste eigenschap Johan Stekelenburg, was voor een carrière binnen de PvdA tevens zijn grootste handicap. Want het (potentiële) electoraat van de PvdA mocht dan misschien wel gecharmeerd zijn van een sociaal-democraat met een menselijk gezicht, dat gold zeker niet voor de mensen die het tijdens Koks nadagen binnen de partij voor het zeggen hadden. Die zochten een dossierkenner, die binnen de Haagse kaders tot het uiterste kon onderhandelen. Die zochten een Melkert en geen Stekelenburg.

Voor Stekelenburg kwam pas weer een kans na het electorale Melkert-debacle. Toen begin dit jaar de nieuwe PvdA-aanvoerder Wouter Bos een komeetachtige opmars in de peilingen maakte, was hij gedwongen een naam te noemen van de kandidaat-premier. Het zou Stekelenburg geworden zijn, als deze niet vlak voordat Wouter Bos hem benaderde te horen had gekregen dat hij kanker had en dus niet beschikbaar was. Nooit te beantwoorden vraag: hoe zouden de verkiezingen van begin dit jaar zijn verlopen als Stekelenburg als running mate van Bos was opgetreden? Had hij voor de ruim honderdduizend stemmen extra kunnen zorgen waardoor niet het CDA maar de PvdA de grootste was geworden? Al helemaal niet te beantwoorden vraag: hoe zou premier Stekelenburg het land hebben geleid?

In elk geval niet confronterend. Dat was dan ook tevens zijn grootste zwakte. Het door iedereen aardig gevonden willen worden ging ten koste van de daadkracht. Toen Stekelenburg deze zomer als burgemeester van Tilburg Antilliaanse jongeren die zijn stad terroriseerden afschilderde als `rotzakken' die ,,keihard'' moesten worden aangepakt, was iedereen verbaasd. Niet wegens de mededeling zelf, maar omdat deze uit de mond van Stekelenburg kwam. Zo kenden ze hem niet.

[Vervolg STEKELENBURG: pagina 2]

STEKELENBURG

Lieveren veranderen dan ruzie

[Vervolg van pagina 1]

Stekelenburg was van de conflictvermijding. Liever namens de korpsbeheerders een voor de minister van Binnenlandse Zaken te dure politie-cao afsluiten, dan ruzie met de bonden. Dat hij zich als oud vakbondsman zo makkelijk kon vinden in de rol van werkgever was trouwens ook tekenend voor hem. Aanpassen aan de omgeving kon hij als de beste. Als burgemeester van Tilburg, duurde het niet lang of de boven de rivieren geboren Stekelenburg liet voor het goede doel een carnavalshit (hé, hé Heleen) opnemen. En werd hij een fan van het Tilburgse Willem II.

Zo veranderde Stekelenburg ook mee met de maatschappij. Als districtsbestuurder van de Industriebond FNV deinsde hij er in de jaren zeventig niet voor terug voor de poort van een bezet bedrijf vanuit de luidsprekers op het dak van zijn 'vakbonds-Ascona' de Internationale te laten schallen. Maar voor de op een sociale academie opgeleide Stekelenburg was het toen al meer balorigheid dan principe. Toen de tijdgeest aangaf dat het tijd was voor de markt, kostte het Stekelenburg als voorzitter van de FNV geen enkele moeite de draai te maken. Zoals de vakacentrale gisteren in een verklaring naar aanleiding van zijn dood zei: hij veranderde de FNV van een ouderwetse strijdorganisatie in een pragmatisch ingestelde club die koos voor alternatieven in plaats van alleen maar overal tegen zijn. Een mentaliteit die zich ook in leden uitbetaalde: onder Stekelenburgs voorzitterschap groeide de FNV-aanhang van 900.000 naar 1,2 miljoen.

Stekelenburg zelf had zich ondertussen gekwalificeerd voor het bedrijfsleven. Hij was op een gegeven een zo gewild commissaris dat er in de stad Tilburg stemmen opgingen of de burgemeester er niet te veel bijbanen op nahield. Stekelenburgs reactie: hij leverde zes van zijn 21 bijbanen in. Lid van de Eerste Kamer voor de PvdA bleef hij. Dat was goed voor het netwerken, zo zei hij.

Van zijn ziekte heeft Stekelenburg het afgelopen jaar geen geheim gemaakt. Hij verscheen met zijn nagenoeg kale hoofd in diverse televisieprogramma's om erover te vertellen. Het was zijn vorm van therapie zei hij tegen het dagblad De Stem. ,,Je kan het een vorm van exhibitionisme noemen, maar ik had het gewoon nodig om voor mezelf te weten: ik ben er weer en wil er weer tegenaan.''