Europacampagne start onwennig

VVD en PvdA openden afgelopen vrijdag en zaterdag de campagne voor de Europese verkiezingen, volgend jaar. Slagzinnen werden niet geformuleerd, tot een enkele persoonlijke confrontatie kwam het wel.

,,Kunnen we het niet beter hebben over de vraag hoe we gaan winnen, in plaats van steeds maar over Europa te praten?', vraagt VVD-outsider Enno Scholma bij de VVD zich hardop af. PvdA'er Max van den Berg schildert op voorhand een beeld van zichzelf als overwinnaar: ,,Als ik daar straks naast Wouter Bos op dat podium sta....', droomt hij hardop.

Een beetje onwennig is dit weekeinde in Nederland de campagne voor de Europese verkiezingen begonnen. Op kleine schaal nog: PvdA en VVD, waar de leden voor het eerst de lijsttrekker mogen aanwijzen, organiseerden elk hun eerste avond met de kandidaten. Vijftig PvdA'ers in Leiden, en dertig VVD'ers in Rotterdam konden zien hoe moeilijk het is om de Europese materie in pakkende slagzinnen om te zetten.

Die Europese verkiezingen, 4 juni volgend jaar,zullen in Nederland, naar alle waarschijnlijkheid, worden begeleid met een raadplegend referendum over de Europese Grondwet. Niet alle kandidaten blijken daar even blij mee. PvdA'er Van den Berg waarschuwt op voorhand tegen ,,het rechtse populisme' dat misschien wel voor een `nee' campagne zou willen voeren. Volgens zijn tegenkandidaat Tineke Netelenbos onderschat de PvdA de noodzaak om er nu al, terwille van het `ja' keihard tegenaan te gaan. Want er is meer euroscepsis dan men denkt, oppert zij. Het was haar vanochtend bij de kapper opgevallen.

Maar ook bij de VVD, die er in PvdA-kring van wordt verdacht misschien wel voor een `nee' te opteren, staat kandidaat-lijsttrekker Jules Maaten niet te juichen. ,,Ik was er niet voor om een referendum op deze manier te houden', geeft hij toe, nadat zijn concurrent Scholma in het midden heeft gebracht dat Maatens eerdere afkeer van het referendum hem ongeschikt maakt. Maar nu het er toch van komt verzekert ook Maaten er keihard tegenaan te gaan bij de campagne voor een `nee' of een `ja' afhankelijk van wat de partij daarover beslist. Het referendum kan er wel toe bijdragen dat er meer kiezers voor Europa naar de stembus gaan dan de schamele 30 procent van de vorige keer, vinden zowel PvdA'ers als VVD'ers.

Het valt de kandidaten op beide avonden zichtbaar zwaar, Europese politieke actualiteiten in campagnepunten om te zetten. ,,Ik houd mij liever bezig met zaken waar Europa wél iets over te zeggen heeft', merkt de VVD'er Maaten droog op, als de onstuimige zakenvrouw Katja Buchsbaum een betoog over het belang van goed onderwijs en gezondheidszorg heeft gehouden.

Ook Van den Berg – net als Maaten thans delegatieleider van zijn partij in het europarlement – is het af en toe droef te moede, als de concurrentie iets inhoudelijks te berde brengt. ,,Dat zou heel slecht zijn', zegt Van den Berg nadat Netelenbos heeft geopperd dat de Europese structuurfondsen voortaan maar beter in hun geheel naar de arme nieuwe lidstaten in Europa kunnen gaan. ,,Zo komt de solidariteit in de Unie onderdruk', aldus Van den Berg.

Zowel Maaten als Van den Berg geven hoog op van hun ingevoerdheid in het ingewikkeld politieke proces in het Europese parlement. ,,Het is eindeloos investeren in gesprekken', zegt Van den Berg. Maaten: ,,Het zijn in Europa langzame processen'.

De beide avonden ontlenen hun belang aldus vooral aan de confrontatie tussen personen. ,,Ik dacht, leuk om weer eens wat oude gezichten te zien', zegt een PvdA'er uit het publiek, door de gespreksleider gevraagd naar zijn motivatie om de avond bij te wonen. Want het is bepaald niet de ,,nieuwe PvdA van Wouter Bos' die een gooi doet naar het Europese lijsttrekkerschap, constateert een andere aanwezige. Van den Berg draait al sinds de jaren zeventig mee in de hogere partijregionen, Netelenbos is zeven jaar Kamerlid en acht jaar minister geweest, en zelfs outsider Maartje van Bruggen is tien jaar voor de PvdA lid van het Europese parlement geweest, alvorens ombudsvrouw bij de Wereldbank in New York te worden.

,,Bruggen bouwen' – zo vat Van den Berg zijn verkiezingsstrategie samen. Hij heeft daarbij vooral het oog op de lokale en regionale bestuurders van de PvdA, die hij al jarenlang bewerkt met toespraken en ontmoetingen, om hen de aansluiting met Europa te doen vinden. Netelenbos geeft hoog op van haar goede betrekkingen met de media. Sinds haar kandidatuur voor Europa ,,hangen ze nu weer dagelijks aan de lijn'. Als ze geen lijsttrekker wordt, dingt ze naar een gewone plaats als europarlementariër, verzekert ze. Dat haar kandidatuur samenhangt met de komende sollicitatieplicht voor ex-politici ontkent ze ten stelligste: ,,Ik ben gewoon een workaholic'.

Bij de VVD is aan nieuwe gezichten geen gebrek: naast Maaten en de zittende europarlementariër Jan Mulder kandideren twee tot op heden volstrekt onbekende partijleden: Katja Buchsbaum en Enno Scholma. Buchsbaum valt vooral op door de neiging om haar pleidooien - voor meer inzet van reclamebureaus door de VVD bijvoorbeeld - door ritmisch handgeklap te ondersteunen.

Een groter probleem voor de zittende kandidaten is Scholma, een op een kasteel in Duitsland woonachtige advocaat, die zich voortdurend beklaagt over de koele ontvangst die zijn kandidatuur in de hogere partijregionen deelachtig is geworden. ,,Het lijkt alsof de VVD de vernieuwing alleen met de mond belijdt', constateert hij. Hij vermoedt ook opzet achter de vooral Europees-inhoudelijke opzet van dit eerste VVD-verkiezingsdebat, waarin zijn onervarenheid met de materie blijkt.

Het zou meer over de vraag `wie kan voor de VVD de verkiezingen winnen' moeten gaan, meent Scholma. Maar ook op puur propagandistisch gebied heeft zijn concurrent Maaten al een voorsprong, zo blijkt in het zaaltje: er zijn pennen, flesopeners en bierviltjes met het opschrift `Geniet en drink met Maaten'.

Gerectificeerd

Europacampagne

In het artikel Europacampagne start onwennig (22 september, pagina 3) is sprake van Maartje van Bruggen, die tien jaar voor de PvdA lid van het Europese parlement is geweest voordat ze ombudsvrouw bij de Wereldbank in New York werd. Het gaat om Maartje van Putten. De Wereldbank is gevestigd in Washington.