Brussel staat voor `hete' week

Romano Prodi, voorzitter van de Europese Commissie, moet zich verantwoorden voor misstanden bij het statistische bureau Eurostat.

In mei kregen enige gerenommeerde Europese statistici een telefoontje: of ze zes maanden naar Servië konden voor onderzoek naar afzetprijzen. De opdracht kwam van Eurostat, het statistische bureau van de Europese Commissie in Luxemburg. ,,Ik krijg die verzoeken wel vaker'', vertelt een van de statistici. Hij zei nee: hij heeft al een fulltime baan.

Dit, zeggen ingewijden, is het centrale probleem bij Eurostat. Het bureau moet, door de toenemende Europese eenwording, steeds meer onderzoek doen. ,,Maar het mag van de Commissie nauwelijks nieuwe mensen aannemen. Dus besteedt het steeds meer uit en schendt het de aanbestedingsregels van diezelfde Commissie: omdat er maar weinig experts zijn die deze enquêtes kunnen uitvoeren zijn het steeds dezelfden die het werk doen.''

Hoe Eurostat die regels schond, en in welke mate de Europese Commissie verantwoordelijk is, zullen de eurocommissarissen morgen bespreken in Straatsburg. Dan krijgen zij een tussentijds rapport voorgeschoteld van twintig experts, over de mogelijke fraude bij het statistische bureau. Commissievoorzitter Prodi moet zich donderdag verantwoorden voor het Europees Parlement.

Het belooft in Straatsburg een `hete' week te worden, die doet denken aan de stemming in het voorjaar van 1999, toen het parlement de toenmalige Commissie-Santer wegens malversaties naar huis stuurde. Ook toen ging het om uitbesteden van werk dat de Commissie zelf, onder meer wegens personeelsgebrek, niet aankon. Nadien werden de aanbestedingsregels aangepast. Nu blijkt dat Eurostat routineus dingen heeft gedaan die volgens het oude `regime' misschien niet illegaal waren (want er waren toen geen goede regels), maar volgens de nieuwe regels zeer zeker wél. ,,Het punt is'', zegt een ingewijde, ,,dat de Commissie Eurostat nooit de middelen heeft gegeven om aan die nieuwe regels te voldoen.''

De zaak kwam in mei aan het rollen toen bleek dat Eurostat uitgaven buiten het zicht van de Europese Commissie hield, door gelden deels op geheime bankrekeningen te parkeren. Ook zou Eurostat opdrachten hebben gegund aan bureaus die waren opgezet door voormalige werknemers of stagiairs, soms zelfs met kunstmatig hoge contracten. Die bureaus stortten dan een deel van het geld terug op een geheime rekening, waaruit Eurostat nieuwe opdrachten aanbesteedde. Op zo'n rekening werd 920.000 euro gevonden. Vorige week werd de directeur van een van die bureaus, Planistat, in Frankrijk gearresteerd.

De hamvraag is nu, net als in 1999: is de Commissie verantwoordelijk? Tot nu toe houdt de Commissie vol dat zij alles heeft gedaan om de waarheid aan het licht te brengen, en de praktijken te stoppen. De directeur-generaal van Eurostat, de Fransman Yves Franchet, trad af. Zes directeuren werden op non-actief gesteld. De Commissie liet een groep deskundigen de zaak tot op de bodem uitpluizen, en vroeg haar interne audit-dienst om een rapport. Olaf, het fraudebestrijdingsbureau van de EU, is op zijn beurt met een onderzoek bezig. [Vervolg EUROSTAT: pagina 5]

EUROSTAT

'Brussel' heeft juist te weinig ambtenaren

[Vervolg van pagina 1] Eurocommissaris van Monetaire Zaken Pedro Solbes, die Eurostat in zijn portefeuille heeft (Franchet rapporteerde aan hem), moet volgens een groeiend aantal Europarlementariërs aftreden. Solbes zegt dat hij alleen verantwoordelijk is voor dingen die hij heeft gedaan en voor dingen die hij niet heeft gedaan. ,,Ik ben niet verantwoordelijk voor dingen waar ik niets van wist''.

Óf Solbes van niets wist, is de vraag. Een getergde Yves Franchet zegt dat hij de boekhouding altijd keurig naar de Commissie stuurde (de documenten op grond waarvan Olaf concludeert dat er bij Eurostat gezwendeld werd), en dat de Commissie daar nooit één kanttekening bij plaatste. Ofwel: als ik hang, dan de Commissie ook.

Volgens insiders, die niet met hun naam in de krant willen omdat de zaak politiek zo gevoelig ligt, raakt de affaire de Commissie in het hart. Iedereen wist dat Eurostat door de invoering van de euro, de uitbreiding van de EU en de toegenomen milieuwetgeving een berg extra werk toegeschoven kreeg. Ook het plan van de Europese regeringsleiders om als EU de grootste kenniseconomie ter wereld te worden, geeft meer werk: dat moet worden gemeten om het te kunnen bewijzen. Het was ook geen geheim dat Eurostat er niet genoeg mensen bijkreeg om al dat extra werk te doen, en wel móest uitbesteden.

Ruud van Noort, directeur-generaal van het CBS, waarschuwde daar deze lente nog voor op een vergadering van nationale bureaus voor de statistiek en Eurostat. Iedereen wist ook dat steeds dezelfde bureaus dat werk uitvoerden: ,,Het aantal specialisten dat dit soort opdrachten aankan, is klein'', zegt iemand die vaak voor Eurostat werkt. ,,Voor sommige opdrachten zijn maar vijf, zes mensen in de hele EU te vinden''. Dat er soms over-gefactureerd werd, bleek al enige jaren geleden, toen een Eurostat-medewerkster weigerde een contract te tekenen. Zij klaagde bij de Commissie, maar Commissaris Neil Kinnock (hervormingen) nam haar niet serieus – een fout, zegt hij nu. Het fraudebestrijdingsbureau Olaf was intussen al op het spoor van mogelijke malversaties.

De kern van het probleem, zeggen alle betrokkenen, is dat de Commissie Eurostat niet genoeg mensen geeft om het werk zelf te doen. Elk jaar moet de Commissie bij de EU-lidstaten een lijst indienen hoeveel extra mensen zij in dienst wil nemen. Voor dit jaar vroeg de Commissie 550 extra personeelsleden voor al haar diensten, van wie zij er van de lidstaten 272 mocht aannemen (vertalers niet meegerekend). Volgens de Franse Europarlementariër Jean-Louis Bourlanges, die na 1999 betrokken was bij het opstellen van de nieuwe aanbestedingsregels, ,,durft de Commissie nooit om het aantal mensen te vragen dat zij echt nodig heeft. Dat is dom, maar verklaarbaar. De lidstaten geven liefst zo min mogelijk geld uit aan de Commissie. `Brussel', vindt men immers in de hoofdsteden, is één grote, geldverslindende bureaucratie. Dat daar maar 17.000 mensen werken, een fractie van wat nationale regeringen te werk stellen, doet er niet toe: het imago van de Commissie als logge verkwister van `onze' belastingcenten is gevestigd. De Commissie is daar erg gevoelig voor''.

Om die reden ook heeft elke regeringsleider een vliegtuig, maar Prodi niet: als hij erom zou vragen, wordt hij meteen als extravagant gezien. Daarom ook vraagt de Commissie elk jaar aan alle directeuren-generaal, óók die van Eurostat, hoeveel mensen zij nodig hebben, en gaat daar dan zelf in zitten schrappen. ,,Ik zou willen dat de Commissie eens om het volle pond zou vragen'', zegt Bourlanges.

Het dilemma lijkt dan ook als volgt samen te vatten: de vijftien EU-lidstaten besluiten dat ze steeds meer dingen samen gaan doen, hetgeen extra werk geeft – maar ze vertikken het om genoeg te betalen voor de extra kosten die dat met zich meebrengt. De perikelen bij Eurostat zijn maar een voorbeeld van waar dat toe kan leiden. Volgens sommigen is Eurostat zelfs allang opgehouden met extra mensen te vragen: het heeft toch geen zin. ,,Franchet, die overigens al 16 jaar directeur-generaal was, zocht zelf oplossingen'', weet iemand die al jaren met Eurostat te maken heeft. ,,Er kraaide nooit een haan naar, dus ging hij door. Het was een sluipend proces. Dat er uiteindelijk dingen zijn gebeurd die niet door de beugel kunnen, verbaast mij niets''.