Uitlaten en trekhaken

De grootste financiële klap voor de kabinetsplannen werd deze week niet uitgedeeld in de Tweede Kamer, maar in de statige zalen van het Europese Hof op de Kirchberg in Luxemburg. Daar wezen de Europese rechters vonnis in een zaak die de Nederlandse schatkist meer dan een miljard euro aan gederfde belastinginkomsten kost. De uitspraak van het hof is niet alleen een financiële strop; hij is vooral een bevestiging dat Nederland onderworpen is aan regels van de Europese Unie en dat de beleidsruimte op steeds meer terreinen op Europees niveau wordt bepaald.

De zaak-Bosal is een treffend voorbeeld. Bosal is een Nederlands bedrijf dat uitlaten en trekhaken voor auto's produceert in Vianen en Made. Het heeft vestigingen in een tiental lidstaten van de Europese Unie en de nieuwe toetredingslanden, een wereldwijd netwerk, het hoofdkantoor in België. Deze fabrikant is al tien jaar bezig zijn Europese gelijk te halen tegen de Nederlandse fiscus in verband met de belasting op de winst. Het hof in Luxemburg heeft nu vastgesteld dat een detail van de Nederlandse vennootschapsbelasting in strijd is met de Europese verdragen voor de interne markt. Een in Nederland gevestigd bedrijf moet de rentekosten voor Europese deelnemingen kunnen aftrekken van de winst in Nederland, ook als de winst van de buitenlandse deelnemingen niet in Nederland wordt belast.

Het is een kostbaar detail: eenmalig schiet de fiscus er 1,6 miljard euro bij in en jaarlijks 950 miljoen; reparatiewetgeving die het ministerie van Financiën in samenspraak met het bedrijfsleven heeft voorbereid en die snel bij het parlement zal worden ingediend, moet de financiële schade beperken tot eenmalig 1,2 miljard en 550 miljoen per jaar. Financiën was voorbereid op een fiscale tegenvaller, maar pijnlijk blijft het. Een `meevaller' was in deze tijden van bezuinigingen welkom geweest als manna uit Luxemburg.

De betekenis van het Bosal-arrest is verstrekkend voor het bedrijfsleven. Tegenover de financiële strop voor de overheid staat immers de even grote fiscale meevaller voor de betrokken bedrijven. Talloze ondernemingen wachtten de uitspraak af, die van belang is voor het vestigingsklimaat.

Nederland heeft zich geregeld laten verrassen door uitspraken van het Europese Hof. De subsidie voor benzinepomphouders in de grensstreek om de accijnsverhoging op benzine te compenseren, werd door het hof van tafel geveegd. In de gezondheidszorg is onlangs het recht op vergoedingen voor extramurale medische behandelingen in een andere lidstaat erkend. Pijnlijk was het Securitel-arrest met de verplichting om technische voorschriften in Brussel te melden, die de Nederlandse overheid lelijk had laten versloffen. Het leidde in 1997 tot een haastige inhaalslag.

De uitspraak in de Bosal-zaak is voor Nederland een inkomstentegenvaller waarvoor elders extra moet worden omgebogen. Het hof heeft de belangen van het nationale begrotingsbeleid ondergeschikt gemaakt aan de eisen van de Europese interne markt. Waarmee eens te meer wordt onderstreept dat Nederland zich rekenschap moet geven van de betekenis van de Europese Unie. In dit geval had Nederland de fiscale wetgeving eerder moeten aanpassen. Niet alleen de pil uit het ziekenfonds, maar ook de trekhaken en uitlaten bepalen de financiële marges van Den Haag.