Sstt, papa luistert naar de rentestanden

Zwijgt u ook altijd even wanneer de slotstand van de AEX-index tijdens het journaal wordt opgelezen? Of trekt het nieuws rond recent afgesloten cao's meer de aandacht? Of moet de toekomstige welstand van de Staatsloterij komen?

Allemaal bijzaken, zeggen mensen die echt verstand van geld hebben. Aandacht voor de rentestanden zou meer op zijn plaats zijn. Gemiddeld genomen is de ontwikkeling van de rente immers veel belangrijker dan de stemmingen op de aandelenmarkten of de gulheid van de werkgever. Alleen blijkt niemand bang te zijn voor de tikkende rentebom.

Deze week kwam zowel de Nederlandsche Bank als het Internationaal Monetair Fonds (IMF) met de waarschuwing dat een stijgende rente menig gezin in financiële problemen kan brengen. De lage rente van de laatste jaren was voor veel mensen een goede reden om zich diep in de schulden te steken. Nadat de huizenprijzen erg waren gestegen brachten extra grote hypotheken extra geld in het laatje. En dat werd in veel gevallen in auto's, elektronica of aandelen gestoken. Volgens een publicatie van de Nederlandsche Bank werd slechts 6 procent van dat geld gebruikt om andere leningen af te lossen: in de VS is dat een kwart.

Bij het profiteren van de overwaarde van het eigen huis bleef het niet. De lage rentestand – in juli 2003 werd het laagste peil in veertig jaar bereikt – smaakte naar meer. In plaats van de rente voor langere tijd vast te zetten kiezen veel Nederlandse huizenbezitters voor een variabele rente. Dat is nu de praktijk bij 15 procent van de hypotheken, twee keer zoveel als in 2000. Verder ziet ruim een kwart van de huizenbezitters voor eind volgend jaar zijn rentelooptijd eindigen en zal worden geconfronteerd met de dan geldende hypotheekrente. Spannend, want één terroristische aanslag en de rente kan op een avond omhoogschieten.

Dat zelfs het IMF de Nederlandse risico's bij name noemt in zijn wereldwijde verkenningen heeft alles te maken met de sterk gestegen huizenprijzen. En daarvoor tastten gezinnen diep in de beurs: hun totale schuld was in 2001 gelijk aan 95 procent van het bruto binnenlands product, onze jaarlijkse verdiensten. In het Euro-gebied lag dat percentage slechts op 51.

Voldoende feiten voor grote zorgen. Maar volgens een enquête van de Nederlandsche Bank ziet slechts 3 procent van de gezinnen een onverwacht forse rentestijging als een probleem. Zes maal zoveel mensen vrezen voor een echtscheiding als veroorzaker van financiële problemen. Opvallend, want op een scheiding heb je toch meer invloed dan op een rentestijging.