Rammen met de brandspuit op de wc

Zwijgzaam zijn de personages in Kommer, de nieuwe voorstelling van het gezelschap Kassys. Ze kunnen ook niet spreken, want rouw, onbegrip en verdriet heeft bezit van hun hart genomen. Een vriend, Holden geheten, heeft zichzelf van het leven beroofd. De achtergeblevenen zijn sprakeloos. Het kostbaarste wat de mens bezit, de taal, laat het afweten.

Kommer is het resultaat van maandenlang slijpen en herschikken. In de zomer was de vroegste versie te zien tijdens het theaterfestival van Terschelling.

De personages dolen rond tussen plantenbakken met verdord groen. Ze zoeken passende muziek, maar kunnen niks vinden. Zelfs Imagine van John Lennon biedt geen toeverlaat of troost. Ze staren elkaar aan en leggen minutenlang een gespreide hand tegen de zwarte muur, alsof die een gefingeerde doodskist is. Vraagt iemand: ,,Gaat het?'' dan antwoordt de ander met: ,,Jawel.''

De acteurs noemen elkaar bij hun werkelijke voornaam. Ze dragen kostuum noch schmink, zien er alledaagser dan alledaags uit.

Er kleeft ook iets sulligs aan hun desperate, wanhopige zwijgen. Ze staan met lege handen en over Holden komt de toeschouwer helemaal niets te weten. Wij worden geacht de personages te betrappen – alsof we voyeuristen zijn – in hun ongevormde verdriet.

Dat laatste, het ongevormde, is ondanks de maandenlange voorbereidingen uiteindelijk de zwakste schakel van Kommer. Na drie kwartier verlangde ik brandend naar een werkelijke pitch, een krachtbron van dramatische intensiteit die effect zou hebben. Nu is alles veel te kalm getrokken, hoe nijpend en soms pijnlijk-mooi de sprakeloze momenten tussen de rouwenden ook mogen zijn.

Het theatrale aandeel neemt slechts de helft van Kommer in beslag. Want na drie kwartier volgt een even zolang durende film die het beeld schetst van de acteurs na afloop van de voorstelling. Is toneelspelen een gemeenschappelijke ervaring, daarna gaat ieder zijn of haar treurige leven in. De een gaat eenzaam drinken, eenzaam dansen en wordt beroofd; de ander bezoekt zijn doodzieke vader – een van de hoogtepunten. Een schuchter meisje blijkt KLM-stewardess te zijn en sloopt, uit woede en teleurstelling, het hele interieur van een wc in het vliegtuig. Ze ramt met de brandspuit tegen de staalharde spiegel. In de Terschellingse versie werkte ze trouwens aan boord van de snelle veerboot, de Koegelwieck. Hoe gratuit en onwaarschijnlijk haar handelingen ook zijn, mooi is het beeld dat ze alleen in bed ligt en dat haar collega elders zich overeet aan bokkenpoten, cake, patat.

Regisseur Liesbeth Gritter laat met Kommer zien dat taal ontoereikend is, maar ook het medium toneel. Het is een treurige boodschap. Het gemis aan taal blijft een groot tekort, ondanks de overheersende timide verstilling.

Voorstelling: Kommer. Door: Theatergroep Kassys. Regie: Liesbeth Gritter. Gezien: 19/9 Theater Bis, 's-Hertogenbosch. Tournee t/m 13/12.

Inl. (020) 6277555; www.viarudolphi.nl