`Onderzoek bepaalt contouren toekomstig integratiebeleid'

Maandag beginnen de openbare verhoren van de parlementaire commissie die het integratiebeleid in de afgelopen decennia onderzoekt.

. ,,De integratie van nieuwkomers in onze samenleving is mislukt.'' Het Kamerlid Varela van de LPF benadrukte het gisteren nog maar eens. Dat was de reden, betoogde hij, waarom zijn partij zich vorig jaar als enige niet aansloot bij het initiatief van SP-leider Jan Marijnissen om het integratiebeleid in de afgelopen decennia te onderzoeken. Men wist de uitkomst immers al. De werkelijkheid is minder prozaïsch. Voormalige LPF-minister Nawijn (Vreemdelingenzaken en Integratie) had van zijn ambtenaren te verstaan gekregen dat ze een dergelijk onderzoek er niet bij konden hebben. Nawijn instrueerde de LPF om tegen te stemmen.

`Nederland is vol', riep wijlen Pim Fortuyn, later bijgeslepen tot `Nederland is druk'. Er moeten zo min mogelijk mensen worden toegelaten, was het idee van de Rotterdamse professor. En de allochtonen die er al zijn moeten integreren: Nederlands leren, de islam tot de privésfeer terugbrengen en hun vrouwen de ruimte geven om zich op straat te begeven. Ook de SP roept al jaren dat het integratiebeleid is mislukt, maar vanuit een andere invalshoek. Allochtonen krijgen volgens hen juist te weinig kansen. Als allochtonen op grond van hun lage inkomen en geringe opleiding worden gedwongen om in wijken met lage huren bij elkaar te blijven wonen, is integreren in Nederland immers niet écht mogelijk. De SP pleit dáárom voor het tegengaan van segregatie, het spreiden van kansarme allochtonen over meer wijken.

Uit de verrassend grote aanhang die Fortuyn onder de kiezers verwierf – met name onder degenen in de oude stadswijken die zich uit onvrede van de politiek hadden afgewend – bleek vorig jaar dat het gebrek aan integratie van de nieuwkomers wel degelijk een onderwerp was dat Nederland breed bezighield. En Marijnissen gebruikte de schrik hierover bij andere politieke partijen – zijn we inderdaad jarenlang politiek te correct geweest door ons doof te houden voor deze gevoelens vanuit de samenleving – vorig jaar bij de begrotingsbehandeling om een parlementair onderzoek af te dwingen. Wil het met de integratie iets worden, dan moet het tij om, aldus de SP. De kans dat dit gebeurt, wordt groter als het failliet van het integratiebeleid in de afgelopen decennia wordt aangetoond,

De parlementaire onderzoekscommissie integratiebeleid werd in december vorig jaar een feit. Niet alleen moet uitgezocht worden hoe het integratiebeleid van de opeenvolgende regeringen er uitzag. Maar ook of het slaagde en of het consistent is geweest. Het vooronderzoek, op basis van een grote hoeveel bronnen en beleidsnota's, is af. Uitgevoerd door het Hilda Verwey-Jonker Instituut. Blok wil het niet bevestigen, maar volgens de SP'er Ali Lazrak, die deze week uit de parlementaire onderzoekgroep stapte omdat dit instituut niet objectief zou zijn, is de conclusie dat het integratiebeleid zeker niet is mislukt. ,,Dat gaan we de komende weken in de openbare hoorzittingen zelf toetsen'', zegt Blok. ,,Daarna trekken we onze eigen conclusies.''

Maandag beginnen de eerste hoorzittingen in het gebouw van de Tweede Kamer in Den Haag. Oud-minister Dijkstal (VVD) van Binnenlandse Zaken wordt als eerste ondervraagd. Gevolgd door zijn oud-collega van Grote Steden en Integratie Van Boxtel (D66). De dagen daarop trekt een lange stoet andere oud-bewindslieden, (oud-)ambtenaren, wetenschappers en vertegenwoordigers van maatschappelijke organisaties langs. Ze worden vooral ondervraagd over het landelijke beleid en de positie van allochtone vrouwen en meisjes in het bijzonder. En hebben allochtonen werk en in wat voor soort banen zitten ze? Hoe zijn ze opgeleid en waar en hoe wonen ze?

De rol van de (fundamentalistische) islam behandelt de commissie niet expliciet. Ook zijn er geen vertegenwoordigers van kerken en religieuze stromingen uitgenodigd. ,,We moeten ons noodgedwongen beperken'', antwoordt Blok. Voor Kerst moet er een kloek onderzoeksrapport liggen, is de opdracht. Volgende maand trekt de commissie naar Rotterdam. Amsterdam, Tilburg en Deventer. Dat is een dwarsdoorsnede van de grote en middelgrote steden in Nederland met veel allochtonen, meent de commissie. Daar komen wethouders, (oud) gemeenteambtenaren en vertegenwoordigers van bewonersorganisaties, schooldirecteuren en allochtone ondernemers aan het woord. Daarnaast zijn er in alle vier de steden inloopavonden voor buurtbewoners – allochtoon en autochtoon.

Integratie staat in de top-drie van onderwerpen die mensen bezighoudt, aldus voorzitter Blok. Het is volgens hem dan ook niet vreemd dat de politiek te rade gaat in het land. ,,De wetenschap uit het verleden bepaalt in belangrijke mate hoe het toekomstige integratiebeleid er uit moet zien'', voorspelt hij. Ook eerdere parlementaire onderzoeken hebben het denken over grote maatschappelijke onderwerpen een forse draai gegeven. Dit was bijvoorbeeld het geval aan het begin van de jaren tachtig bij de RSV-enquête, waarna er heel anders werd aangekeken tegen de overheidssteun aan het bedrijfsleven. Later gebeurde hetzelfde met de sociale zekerheid. Wat dat betreft kan het onderzoek naar het minderhedenbeleid ook nog flinke gevolgen hebben.