Ogen dicht, en bidden maar

Op veel christelijke scholen wordt gebeden. `Een kwestie van de handen vouwen en de ogen sluiten'. Dat kan gevarieerder, vindt Leen La Rivière.

DE THEORIE

Wie 's morgens door de ramen van een christelijke school naar binnen kijkt, ziet gebogen hoofden, gevouwen handen en gesloten ogen. ``Bidden gebeurt overal volgens dezelfde platgetreden paden'', zegt Leen La Rivière, auteur van het boekje `Bidden, 251 gebeden' en voorzitter van de CNV Kunstenbond. ``Dat is begrijpelijk, want met die traditie ben je als docent opgegroeid en die draag je over. Maar het is wel jammer, want iets kostbaars gaat zo aan ieders neus voorbij.''

Volgens La Rivière bestaat er voor bidden geen ondubbelzinnig recept. ``Bidden is een dialoog met God, een gesprek dat je op vele manieren kunt voeren. Er zijn mensen die hebben lopen schreeuwen `God, waar ben je nou'. Er zijn geen goede of foute manieren om te bidden. Voor kinderen en jongeren is dat belangrijk om te weten.''

Met zijn boekje hoopt La Rivière, die behalve kunstenaar (muziek en podiumkunsten) ook onderwijskundige en catecheet is, docenten een andere kijk te verschaffen op hoe zij in de klas omgaan met gebed. Afstappen van de routine en ruim baan voor de creativiteit is zijn devies. ``Ze kunnen er een project aan wijden, want rondom bidden kun je ook tekeningen maken, gedichten schrijven, noem maar op.''

In zijn boekje begint La Rivière met een opsomming van gebedshoudingen die in de bijbel genoemd worden, waarna hij alle gebeden behandelt die in het Oude en Nieuwe Testament voorkomen. Na ieder stukje bijbeltekst volgt een uitleg, die bewust kort is gehouden, aldus La Rivière: ``Het moet aansluiten bij de zap-cultuur van jongeren, die snel van het een naar het ander gaan.''

Voor het schrijven van het boek bezocht La Rivière verschillende kerkgenootschappen en zag met eigen ogen hoe verschillend daar wordt gebeden. ``Er zijn er die een kommetje van hun handen vormen: `giet het maar vol met uw zegeningen'. In kloosters gaat men nog vaak op de knieën. Er zijn er waar mensen languit gaan liggen. Maar er zijn er ook waar bidden wel gymnastiek lijkt, met de handen hoog in de lucht.''

Door kinderen en jongeren op deze verschillen te wijzen hoopt La Rivière tot onderling begrip en respect te komen. ``Zo leren ze dat wat anderen doen niet gek is.'' Toch voelt hij zich niet geroepen om zijn zoektocht verder uit te breiden naar andere religies, zoals de islam, hoewel er op dat vlak qua begrip en respect nog wel een wereld te winnen is. ``Zoals christenen tegen God aankijken is fundamenteel anders dan bij andere geloofsrichtingen. Ik voel mij niet capabel dat onderzoek uit te voeren.''

En passant hoopt La Rivière kinderen en jongeren dichter in contact te brengen met de levensvisie dat er meer is tussen hemel en aarde en dat de gehele natuur lof aan God uitdrukt. ``Dat een boom meer is dan een stam, takken en blaadjes, maar met zijn opgestoken takken glorie tot God brengt. En daarmee te vergelijken is met mensen die met hun armen omhoog bidden tot God.''

DE PRAKTIJK

Een belronde langs vijf protestant christelijke scholen bevestigt het beeld dat Leen La Rivière schetst, hoewel er onderling grote verschillen zijn. Zo zijn er scholen waar bidden twee keer per dag verplicht is, maar er zijn er ook waar het volledig aan de leerkracht wordt overgelaten. ``Op onze school wordt er nauwelijks letterlijk gebeden'', zegt Gerhard Hartdorff, directeur van De Bonkelaar in Amsterdam. ``Of en hoe er gebeden wordt hangt helemaal af van de individuele leerkracht.'' Het christelijk onderwijs hier is nu vlees noch vis, zegt Hartdorff. ``Dat moet anders. We willen onze identiteit definiëren en vormgeven.''

Op de Hildegaertschool in Rotterdam vindt een soortgelijke zoektocht plaats. ``Er wordt bij ons gebeden, dat staat vast'', zegt directeur Theo Hofstra. ``Maar de frequentie en de manier waarop er gebeden wordt is nu echter nog te veel afhankelijk van de leerkracht. Daar willen we meer één lijn in brengen, waarbij het vrijzinnige karakter van onze school recht wordt gedaan. Leerlingen moeten zich respectvol gedragen tijdens het gebed.''

Negen van de tien keer wordt er op de traditionele manier gebeden, zo blijkt. ``Bidden is bij ons een kwestie van de handen vouwen en de ogen sluiten'', vertelt Ludolph Mulder adjunct-directeur van de Koningin Emma school in Apeldoorn. ``Bij sommige leerkrachten kunnen leerlingen vooraf punten aandragen waarover zij willen bidden. Maar meer creativiteit zit er niet. Tachtig procent van onze leerlingen is niet kerkelijk, dus we houden maar liever de bekende vorm van het gebed aan, omdat ouders anders wellicht zoiets hebben van `wat krijgen we nu?'''

Het Onze Vader blijkt favoriet, maar soms wordt er `vrij' gebeden en maakt de leerkracht, al dan niet samen met de leerlingen, de tekst. Op basisschool De Burcht in Veenendaal wordt er soms in de kring gebeden en kunnen de leerlingen om beurten iets toevoegen. Maar de houding is altijd dezelfde, aldus adjunct-directeur Paul Bouw: ``Wij bidden op de traditionele manier: handen gevouwen, ogen gesloten. Wij verwachten dat kinderen meedoen. Als zij hun ogen niet sluiten worden ze daar op aangesproken.''

Dat laatste stuit directeur Henk Zielstra van de Louise de Coligny school in Vlissingen tegen de borst. ``Je moet mensen niet onderdrukken. Zelf kreeg ik als jongen op mijn kop als ik keek bij het bidden, terwijl ik dan dacht `ja maar meester, dan heb je zelf ook gekeken'. Bidden is bij ons verplicht, maar de manier waarop laten we over aan de leerkrachten. Bij de jaaropening hebben we het Onze Vader gezongen en uitgebeeld. En in de hoogste groepen mogen de leerlingen om beurten een gebed voorbereiden en uitspreken. Dat maakt ze meer betrokken.''

'Bidden', Leen La Rivière ISBN 90-76959-12-9 Continental Sound, Rotterdam tel. 010-4568688. Prijs €9,90.