Nieuwe secularisatie

De jacht op visie is begonnen. We leven op een merkwaardig deel van de planeet. Elders heeft een groot deel van de mensen last van te veel visie, te veel visionaire leiders en een te gedetailleerde blauwdruk van de toekomst. Terwijl ons deel van de planeet nu vraagt om een visie, een visionaire leider en een visionaire toekomst.

Een sprekend voorbeeld van te veel visie is te vinden in het Midden-Oosten, waar de gewone man verlangt naar een samenleving waarin niet visies en visionaire leiders, maar het gezonde verstand overheerst. Maar wij, hier op dit deel van de planeet, willen juist visies, wij willen visionaire mensen aan het roer zien.

Dit heeft te maken met het Europese nihilisme, dat verweven is met de structuren van de sociale verzorgingsstaat. Maar nu blijkt dat de oude en de nieuwe Europeanen het nihilisme meer dan zat zijn. Nihilisme heeft lusteloosheid en haat jegens de macht gebracht. Het nihilistische Europa, met een overheersende sociaal-democratische cultuur, baarde een ziektestaat en de duizenden apparatsjiks zijn hierop ook nog ongelofelijk trots.

Een diagnose van de geestelijke toestand van Europa houdt noodzakelijkerwijs een diagnose van de sociaal-democratie in. Door de naoorlogse sociaal-democratie zijn domheid en niet intelligentie, luiheid en niet arbeid, én ziekte en niet gezondheid de belangrijkste normen geworden van de samenleving. De samenleving van middelmatigen tolereert geen mensen die door hun intelligentie, arbeid en gedrag uitmunten. Het sociaal-democratisch egalitair gebod eist dat het maaiveld goedverzorgd blijft en op gelijke hoogte. We worden daarom dom en dommer. Reeds scholieren bekruipt het gevoel dat ze hier weg moeten, omdat ze in dit land niets kunnen worden en niets kunnen bereiken.

De linkse traditie van de filosofische maatschappijkritiek leeft al lang niet meer, omdat de linkse idealen reeds in grote mate gerealiseerd zijn. De nieuwe kritische geesten zijn daarom, tot ieders verbijstering, de conservatieven, neoconservatieven en de liberalen. We leven in een nieuwe wereld waarin de maatschappijkritiek niet langer door links kan worden beoefend. De linkse gelovigen hebben hun eigen heilige belofte verwerkelijkt. De leegte van links kan niet zomaar, met een beroep op haar eigen idealistische verleden, opgevuld worden. Links is monotoon, zielloos en op een bedenkelijke wijze veel te menselijk. Nietzscheaans uitgedrukt: Menschliches, Allzumenschliches.

Liberté, égalité, fraternité. De sociale verzorgingsstaat was voor de marxisten een onoplosbaar probleem: hoe kan een kapitalistische samenleving, dus een samenleving die van fundamentele ongelijkheden leeft, de economische gelijkheid en broederschap nastreven via een fiscaal stelsel? Vrijheid is de prijs voor het verwezenlijken van égalité en fraternité. Inderdaad, de verzorgingsstaat offerde telkens de vrijheid op aan gelijkheid en broederschap. Hoe meer gelijkheid en broederschap, hoe minder noodzaak er is voor politiek er zijn immers geen botsende belangen. De sociaal-democratische cultuur verhulde dit depolitiseringsproces met een economisch-agrarische term: poldermodel. Het inpolderingsproces beoogde de verbroedering en gelijkschakeling van talenten en capaciteiten. De sociaal-democraat wilde zelfs de hele wereld inpolderen. Zodoende ontdekte het lege links de derde weg. Clinton was de beoogde internationale inpolderaar. Deze internationalisering verbreidt ook de nationale ziektes.

Het begrip ziekte is het scharnier van de verzorgingsstaat. Deze poogde zich langzamerhand los te rukken van de burgerlijke samenleving, die in de grond een liberale maatschappij veronderstelt. `Ziekte' moet hier niet worden gezien in een louter medische context. Zwakheid en middelmaat zijn de ruimere betekenis van het woord ziekte. Links, priesters en dominees zijn toch niet denkbaar zonder zwakkelingen, zieken en zieligen. Toen het nog goed ging met de beurs en velen in één klap ontzettend rijk waren geworden, begonnen dominees en andere voorgangers in alle parochies van links en het christendom te mopperen en te donderpreken over het ondraaglijke egoïsme. En nu klagen ze over de bedreigde zieken en zwakkelingen. Van het oude christendom heeft men zich inmiddels wel verlost; nu is de tijd gekomen om zich te verlossen van het nieuwe christendom: de linkse parochie zonder Christus. Links moet nu worden onderworpen een nieuwe secularisatie.

Voor links stond oorspronkelijk arbeid voorop, maar dat is vervangen door ziekte en de werkloosheid. Niet de arbeid wordt beschermd en aangemoedigd, maar ziekte en werkloosheid. Het leger der behoeftigen is de harde kern van het electoraat. De inzet van de sociaal-democratie, die is gegijzeld door haar vakbonden, was en is het behoud van de uitkeringen. Wouter Bos heeft deze week, tijdens het parlementaire debat over de miljoenennota, geen enkel zinnig plan gepresenteerd over de bezuinigingen. En dat terwijl die bezuigingen eerder een teken zijn van een serieuze hervorming van de cultuur van de verzorgingsstaat dan budgettaire maatregelen. Natuurlijk zou Wouter Bos miljarden bezuinigd hebben. Echter, de ervaring leert dat de sociaal-democratische bezuinigingen louter budgettair zijn en niet gericht zijn op hervorming van de verzorgingsstaat als geheel. Ik wil niet alle bezuinigingsplannen van het kabinet verdedigen. Wat ik wel verdedig, is de intentie van het kabinet om de authentieke liberale grondslag van onze samenleving te herstellen.

De andere groep van zieken zijn de immigranten, óók een behoorlijk electoraat. De door links geprefereerde naam van deze groep luidt allochtonen. De allochtoon, voor wie de linkse godsdienst speciale ziekenhuizen, de zogenoemde multiculturele instellingen, heeft uitgevonden, is het product van de sociaal-democratische verzorgingsstaat. De instroom via gezinsvorming is even problematisch en urgent als de spreiding van kansarme immigranten. De immigratie-industrie als een wezenlijk onderdeel van de verzorgingsstaat moet worden ontmanteld teneinde de gewone, normale immigratie op basis van talenten en capaciteiten te bevorderen. Wouter Bos heeft hierover nog geen duidelijke visie. De terugkeer naar het liberale betekent het vooropstellen van eigen individuele verantwoordelijkheid. Solidariteit met een eigen individuele verantwoordelijkheid is de visie die het land tot het maken van keuzes zal dwingen. Vraag is nu of Wouter Bos de perestrojka kan invoeren binnen links en of hij de sociaal-democratie weet te emanciperen van de linkse religie.