Liedboek verscheurt gereformeerd vrijgemaakten

Een nieuwe kerkscheuring dreigt. Een groep leden van de gereformeerde kerk (vrijgemaakt) wil zich afscheiden, omdat deze kerk volgens hen steeds lichtzinniger wordt. ,,het woord van God wordt niet meer letterlijk genomen.''

Al decennia lang zien ze met lede ogen aan hoe in de gereformeerde kerk (vrijgemaakt) het verval zijn intrede heeft gedaan. De kerk is van een eenheid veranderd in een ,,pluralistische kerk'' en een ,,hotelkerk'' waar ,,waarheid en dwaling'' naast elkaar kunnen bestaan, zegt de orthodoxe vleugel. Deze kritiek vindt echter weinig weerklank. Vandaag hebben ze daarom een ,,landelijke openbare vrijmakingsvergadering'' belegd in Zwolle, om zich los te maken en terug te keren tot de wortels.

De eerste oproep het verval te keren verscheen in februari dit jaar in het Nederlands Dagblad door veertig leden van de in 1991 opgerichte vereniging Reformanda (400 leden). Maar tot een inkeer is het sindsdien niet gekomen, zegt voorzitter S. de Marie van Reformanda.

Samen met een tiental andere leden uit zijn woonplaats Berkel en Rodenrijs heeft hij zich twee weken geleden al afgescheiden van de plaatselijke gemeente omdat ,,de kerk zich weigert te bekeren''. Vandaag hoopt hij op steun uit andere gemeenten.

De geschiedenis van vrijgemaakten, artikel 31 in de volksmond, kenmerkt zich door de woorden `bezwaard' en `gewetensnood'. Dit kerkgenootschap, ruim honderdtwintigduizend leden, ontstond in 1944 toen een grote groep gelovigen onder leiding van professor K. Schilder zich `vrijmaakte' van de Gereformeerde kerken. Schilder las op 11 augustus 1944 in Den Haag de Acte van Vrijmaking of Wederkeer voor waarmee de scheuring een feit was. De vrijgemaakte kerken beschouwden zichzelf vanaf dat moment voor de enige `ware kerk'. Aanleiding voor de scheuring vormde met name een geschil over de betekenis van de doop. De doop van een kind is voorwaardelijk en wordt pas echt als dat kind later zelf tot geloof komt, gebeurt dat niet dan is de doop niet echt, zei de ene stroming. Nee, zei de groep van Schilder, de doop is niet voorwaardelijk, maar echt. De weg die een gedoopte later inslaat, heeft daar geen invloed op. In 1967 scheurden ook de vrijgemaakten weer, toen een groep minder orthodoxen vraagtekens plaatste bij het stempel `ware kerk'. Hadden andere kerken niet ook bestaansrecht, opperden zij.

De gereformeerd vrijgemaakten ontwikkelden sinds 1944 een compleet eigen zuil die tot op de dag van vandaag bestaat: de eigen kerk, eigen basisscholen, middelbare scholen, een theologische universiteit in Kampen, het Nederlands Dagblad ontstaan als kerkelijk opinieblad van de vrijgemaakten als spreekbuis en het in 1948 opgerichte Gereformeerd Politiek Verbond (GPV) als politieke partij.

Deze instellingen hebben de laatste jaren echter hun zuiverheid verloren, stellen de bezwaarden die vandaag bijeenkomen. De zuil brokkelt langzaam af. Zo is het Nederlands Dagblad niet meer uitsluitend het terrein van vrijgemaakten, maar toegankelijk voor allerlei christenen en is de eigen politieke partij vorig jaar gefuseerd met de Reformatorisch Politiek Federatie (RPF) tot de ChristenUnie. Ook de vrijgemaakte scholen staan tegenwoordig open voor andersdenkenden. Hoog tijd voor een reformatie.

Voor de gepensioneerde dominee P. van Gurp (82) uit Dalfsen heeft het hele proces iets van een déjà vu. In 1944 was hij ook al aanwezig bij het ontstaan van de vrijgemaakten. Volgens hem is het verval een proces dat al jaren gaande is, maar het duidelijkst te zien is in de besluiten die het landelijke kerkbestuur vorig jaar op de synode in Zuidhorn heeft genomen.

,,De schriftkritiek begint terrein te winnen. Het woord van God wordt niet meer letterlijk genomen'', verzucht Van Gurp. Het is onbegrijpelijk zegt hij dat de synode aan de zondagsrust, het vierde van de tien geboden, getornd heeft. ,,Ja, zeggen ze dan: dat is een menselijke instelling. Het wordt niet meer gerespecteerd als goddelijk gebod.''

Daarnaast kan ook de aanvaarding van gezangen uit het Liedboek voor de Kerken zijn goedkeuring niet dragen. Maar het gaat hem nog niet eens zozeer om deze punten, als wel om de groeiende tendens van compromisbereidheid die terrein wint in de gereformeerde kerk (vrijgemaakt).

Moeilijk is het wel om na veertig jaar gepreekt te hebben in de vrijgemaakte kerken hoogstwaarschijnlijk afscheid te moeten nemen, zegt hij. Het levert hem naar eigen zeggen pijnlijke situaties op met vrienden en kennissen die een andere weg kiezen. Toch kan hij niet anders. ,,Ik geloof dat ik dit moet doen. Er zou een wonder moeten gebeuren wil het anders worden.''

De Marie en Van Gurp kunnen geen inschatting maken hoeveel mensen uiteindelijk uit de gereformeerd vrijgemaakte kerk zullen stappen. Zij die willen, kunnen net als in 1944 een Akte van Vrijmaking of Wederkeer tekenen, die vandaag voorgelezen zou worden. Maar het gaat De Marie en Van Gurp niet om het aantal, maar om de ware voortzetting te zijn van de gereformeerde kerk (vrijgemaakt). Van een scheuring wil deze uiterst orthodoxe vleugel dan ook niet spreken. Van Gurp:,,Afscheiden doe wij ons niet, dat doen de anderen.''