In drie jaar 120 papers schrijven

Studenten zijn lamlendig in een systeem van eeuwige hertentamens, stelden elf hoogleraren onlangs. Het University College Utrecht vraagt van studenten de maximale inzet. ,,Het is een voorrecht dat ik hier mag zijn.''

Plotseling moest hij drie papers schrijven per week en driehonderd pagina's lezen per dag. Thieu Besselink (25) kwam in september 2000 op het terrein van de voormalige Kromhoutkazerne in Utrecht-Oost wonen, de campus van het University College. Hij had een paar jaar bestuursrecht gestudeerd gemiddelde tentamencijfer een zeven.

Hij had een jaar in het bestuur van de Landelijke Studenten Vakbond gezeten. Toen hij zijn studie voort wilde zetten, bleek die te zijn opgeheven. Besselink was voordat hij op het college kwam een 'gemiddelde student'. ,,Er werd discipline verwacht en een enorme inzet. Daar stond tegenover dat docenten altijd aanspreekbaar waren. Als jetussen twee en vijf een tentamen had gehad, zat de uitslag 's avonds om elf uur bij je e-mails.''

In 1996 richtten Maarten Prak, hoogleraar geschiedenis aan de Universiteit Utrecht en Hans Adriaansens, hoogleraar sociologie, het University College Utrecht op. Een universitaire topopleiding van drie jaar voor uitsluitend begaafde en gemotiveerde studenten uit binnen- en buitenland. Jaarlijks worden na strenge selectie tweehonderd studenten aangenomen, die in drie jaar hun bachelorstitel halen. University College is verbonden aan de Universiteit Utrecht.

Het ontbreekt de reguliere universiteiten in Nederland aan `prikkels voor topprestaties', constateerden elf hoogleraren onlangs in het Magazine van NRC Handelsblad. Studenten zouden te weinig nieuwsgierig zijn, niet hard genoeg studeren en teveel hertentamens doen. ,,De studenten aan de `gewone' universiteiten zijn niet dom of lui, maar het toelatingssysteem beloont inspanningen niet'', zegt Maarten Prak. ,,Je kunt overal binnenkomen. Er heerst aan de universiteiten een zekere vrijblijvendheid.''

Hans Adriaansens: ,,Er is aan de universiteiten een context van anything goes. De helft van de vwo-leerlingen doet eindexamen met het profiel natuur en gezondheid. Zorg dat ze in een convergent systeem worden opgevangen. Het bekostigingssysteem maakt universiteiten geil op studenten. `Krijgen we er wel genoeg', is de vraag. Dat werkt middelmatigheid in de hand.''

Adriaansens was tot begin dit jaar dean van het University College. Prak leidt nog steeds de onderwijscommissie: ,,Wie wordt toegelaten, weet dat hij naar het buitenland wil. En wie naar het buitenland wil, moet echt iets voorstellen, een uitblinker zijn. Er komen hier studenten op gesprek met een brief van hun decaan: `voor u zit een leerling met een enorm potentieel'. Als ze worden aangenomen, zeggen ze: `het is een voorrecht dat ik hier mag zijn'.''

Kunsthistoricus Jeroen Stumpel vermoedt achter de meeste studenten die hij doceert aan het College ,,een elitaire achtergrond, een academisch milieu''. ,,Ze zijn vaak ambassadeurs- en diplomatenkinderen afkomstig van internationale scholen. Ze zijn in musea geweest, brengen kunstboeken mee naar de les. Soms vraag ik een eerstejaars kunstgeschiedenis aan de gewone universiteit: `ben je wel eens in een museum geweest?' `Nee.' Als ik een toelatingsgesprek zou hebben met zo iemand, zou ik vragen: `zou je deze studie wel gaan doen?'.''

Maarten Prak van het University College: ,,Zeker is dat studenten mede worden uitgezocht op hun museumbezoek en het lezen van romans, maar je moet je de pleuris werken. De semesters duren vijftien weken. De twaalfde week worden de smoeltjes bleek. Als je twee semesters een cursus niet hebt gehaald, moet je weg. Toch maken van de eerstejaars slechts drie of vier hun opleiding niet af.''

Thieu Besselink studeerde vorig jaar cum laude af in de richting social science. Hij haalde gemiddeld een 3,8 op de schaal van 1 tot 4. Met dat cijfer werd hij toegelaten op de London School of Economics. ,,Ik ben ervan overtuigd dat 80 procent van de vwo-leerlingen dit niveau aankan. Je krijgt les in groepjes van twaalf, soms van twee professoren tegelijk. In het propedeusejaar rechten moeten 500 studenten één professor delen.'' Ook toen hij al op het college zat, bleef Thieu Besselink bestuurslid van de Utrechtse faculteit Rechten. ,,Daar hoorde ik kritiek op de elitaire houding van het college. `Ze pikken onze beste docenten in.', zeiden ze. Dat is waar. Docenten willen graag onderwijs geven aan studenten die zijn geselecteerd. Ik voel me uitverkoren, maar het klopt niet: de rest van Nederland moet het doen met minder aandacht. De algemene onderwijsdoelstelling moet toch zijn dat iedereen op zijn eigen niveau kan worden opgeleid?''

Teun Dekker (23) studeert met dertien andere masterstudenten political philosophy aan het St. Anthony's College in Oxford. Hij is net begonnen aan zijn scriptie over de sociale rechtvaardigheidsleer van de filosoof Rawls. Twee jaar geleden studeerde Dekker af aan het University College. Was hij goed voorbereid op Oxford? ,,Ik voel me niet onderbedeeld'', zegt hij in de tuin van zijn ouderlijk huis in Bilthoven. Snel rekent hij uit dat hij in drie jaar 120 papers van 2.000 tot 5.000 woorden heeft geschreven. Hij heeft het oorspronkelijke werk van tientallen filosofen gelezen en studeerde summa cum laude af in politicologie en filosofie. ,,Ik dacht: hé, zou het niet leuk zijn die twee te combineren? In Nederland kan dat niet. Ik kwam op St. Antony's terecht.''

Op de campus van het University College bevond hij zich `onder gelijkgestemden'. ,,Ik heb me nog nooit ergens zo thuis gevoeld. Overdag voelden een paar vrienden en ik ons wetenschappers met de professoren. 's Avonds hadden we discussies over het gemene taalgebruik van Nabokov. We hebben ons nooit gesegregeerd van studenten met lagere cijfers, maar er was een duidelijk onderscheid in prestaties. We waren erg gesteld op ons gemiddelde. Dat kon je niet van iedereen zeggen.''

Om de mentaliteit van gewone studenten te veranderen, heeft de Universiteit Utrecht met ingang van dit collegejaar het herkansen van tentamens afgeschaft. De colleges en werkgroepen zijn kleiner geworden, er is in veel gevallen een aanwezigheidsplicht en iedere student heeft een persoonlijke begeleider, naar het University College-model. Maarten Prak: ,,Ik werk net zo hard voor mijn studenten geschiedenis, maar het valt me op dat ze sinds de nieuwe regels veel positiever zijn en meer betrokken.'' Dean Hans Adriaansens woont tegenwoordig de helft van de week in Zeeland. In het gothische stadhuis van Middelburg opent hij volgend jaar de Roosevelt Academy, geschoeid op Utrechtse leest, met een speciale kunstafdeling. Adriaansens: ,,In Oxford voeren de colleges onderling debattoernooien. Laten het University College en de Roosevelt Academy elkaar hevig beconcurreren!''