Hij is een onweerstaanbare charmeur. En een ruige zwijger.

,,Ga je mee een eindje wandelen?'' ,,Waarheen?'' ,,Daarheen.'' Soms zijn er in een verleidingsdroom zoals in de film Young Adam niet meer woorden nodig. Een man en een vrouw zien elkaar. Wisselen die veelbetekenende blik. En doen wat alleen in films zo vaak eenvoudig lijkt.

De man zwijgt. En de vrouw komt in die stilte tot leven. Daar is door veel verlegen pubers in hun onhandige dagboeken over gefantaseerd. En niet alleen door hen. De mysterieuze, viriele man, die een elegantere manier heeft gevonden dan zijn primitieve voorvader om zijn vrouw naar zijn hol te slepen, is een van de oudste sekssymbolen.

Er is ook een omweg. Dan wordt het een lange, spannende wandeling. Dan zijn er wel duizend woorden nodig. Cynische, spitsvondige, bijdehante, omslachtige, gevatte, en slechts een paar complimenteuze. Woorden die verhullen. Woorden die soms bijna de plaats van de paringsdans zelf innemen. Die worden nog veel vaker uitgesproken. Maar ook die worden in films doorgaans met terloops gemak beloond.

Die loyaliteit aan de liefde verklaart de aantrekkingskracht van veel films die romantisch worden genoemd.

ZACHTAARDIG

De Schotse zanger en acteur Ewan McGregor is deze maand in twee films te zien, die ieder voor een van deze begerenswaardige ideaalbeelden staan. Het zijn twee filmische archetypen: de zwijgzame held van twijfelachtige moraal in de kleine Engelse arthousefilm Young Adam en de cynische welbespraakte charmeur in de Hollywood-romance Down With Love. Lange tijd leek het gedaan met het klassieke sekssymbool in de romantische film. Eind jaren negentig concludeerden onderzoekers dat vrouwen het liefst vielen voor mannen met zachtaardige trekken, die eigenlijk een beetje op meisjes leken en die ze zowel konden bemoederen als de nieuw geformuleerde zorgtaken toevertrouwen. Het was voor het eerst dat het vuur werd geopend op het mannelijk sekssymbool dat eigenlijk altijd maar twee rollen vervulde. Hij was de actieve held, volkomen geschikt om je mee te identificeren, want hij zorgde ervoor dat alles op z'n pootjes terechtkwam (en dat meisje kreeg hij natuurlijk ook). Én hij was de man die met zijn uiterlijk en uitstraling suggereerde dat hij klaar stond om z'n filmliefje, en alle aanwezige dames in het publiek erbij, te bespringen.

Alles in het nette natuurlijk. Want dat was ook zijn kracht: de suggestie. Toen de seksuele revolutie het vanaf de jaren zeventig mogelijk maakte om meer seks op het witte doek zichtbaar te maken, dook hij al eerder even onder. Een sekssymbool heeft niets aan een term als `functioneel bloot'. Bij een sekssymbool is alles functioneel, maar vooral fallische symbolen als de das, de zakdoek, het glas en de sigaret.

De moderne mannelijke sekssymbolen heten Hugh Grant, Brad Pitt, of Leonardo DiCaprio (al is die iets te meisjesachtig), George Clooney, waarvan iedereen roept dat hij de nieuwe Clark Gable is, of zelfs Vin Diesel, omdat het soms even alleen om spiermassa gaat. Hun attributen zijn baby's (zoals Hugh Grant ontdekt in About a Boy) of vrouwen die hun mannetje staan (zoals Jennifer Lopez die George Clooney onder schot houdt in Out of Sight). Maar wie had gedacht dat uitgerekend Ewan McGregor zich nog eens in dat rijtje zou mogen scharen? Hij mocht Nicole Kidman al kussen in Moulin Rouge en Cameron Diaz versieren in A Life Less Ordinary, Christian Bale neuken in Velvet Goldmine en zijn piemel met Japanse karakters laten versieren in The Pillow Book. Maar dat maakte hem nog geen sekssymbool, hooguit een romantische held met weinig gêne. Hij was en bleef dat Britse jongetje: bleek, met onhandelbaar haar en brutale ogen. Met een biertje in zijn hand en een voetbal in zijn tas. Zo'n beetje als in alle films van regisseur Danny Boyle die hem beroemd maakten: Shallow Grave, Trainspotting natuurlijk en het al genoemde A Life Less Ordinary. Maar voor de beoogde blockbuster The Beach ruilde Boyle hem in voor Leonardo DiCaprio, die in een hippiecommune de liefde mocht bedrijven met ijskristal Tilda Swinton. Met Danny Boyle heeft Ewan McGregor sindsdien geen woord meer gesproken.

En nu mag hij Tilda Swinton alsnog inpalmen, in Young Adam zonder woorden en Renee Zellweger in Down With Love mét, en heeft het mannelijke sekssymbool een nieuwe verschijningsvorm gekregen.

ONAANTASTBAAR

Over seks in films is – onder invloed van psychologie en postmoderne filmtheorie – veel geschreven. Seksualiteit werd dan bekeken vanuit feministische of homoseksuele invalshoeken. En dan bleek bijvoorbeeld dat vrouwen in films altijd alleen maar mooi mochten wezen, objecten van erotisch verlangen, en dat kwam dan door die vermaledijde kerels die hun onderdrukkingsstrategieën zo in stand hielden. Maar het sekssymbool zelf is al die tijd tamelijk onaantastbaar gebleven. Het veranderde hooguit naar de modes van zijn tijd. Steeds bleven echter omschrijvingen gelden als gevaarlijk, geheimzinnig, adembenemend aantrekkelijk, galant maar niet té. Het was een eenzame cowboy op een wit paard.

In Down With Love draagt de 32-jarige McGregor strakgesneden pakken uit de jaren zestig en glimt zijn haar als een spiegel. In de verfilming van de Schotse cultroman Young Adam is hij een existentialistische arbeider uit de jaren vijftig, die veel rookt en poëzie leest. Wel van het soort poëzie dat de schrijver van het boek, Alexander Trocchi, zelf ook schreef, waarin zonneschijn met gemak op schijt rijmt. Hij maakt schaamteloos gebruik van de karakteristieken van het traditionele sekssymbool. Maar hij spéélt alleen maar dat hij Cary Grant is, of James Stewart, of desnoods Rock Hudson, op wiens pillow talk-komedies met Doris Day Down With Love losjes gebaseerd is. Net zoals de echte filmmannen van weleer veinst hij totale onwetendheid van zijn aantrekkingskracht: ,,Ik? Een sekssymbool? Er heeft nog nooit een vrouw haar ondergoed naar me toe geworpen hoor'', becommentarieerde McGregor in een interview zijn nieuwe status. ,,Ik zou willen dat het zo was.''

Om daarna bijna in één adem uit te leggen waarom hij een vrouwelijke fan uren had laten wachten om met hem op de foto te mogen: ,,Het werkt meestal in mijn voordeel om vrouwen te laten wachten.''

Ongenaakbaar heet dat, die mengeling van trots en spot. Onaanraakbaar is dat, en daardoor des te interessanter.

Voor mannen, omdat ze zich even kunnen identificeren met een held die het allemaal aan komt waaien. En dat in een tijd van uit de kast gekomen vaderende vaders, machopapa's, softies die uit zijn, binken die al veel langer passé zijn verklaard en kerels die het allemaal niet kan schelen (wie heeft daar ooit een zwijmelfilm over gezien?). En voor vrouwen, omdat alle emancipatie ten spijt, zo'n nostalgisch aandoende echte vent nou eenmaal erotiseert. Zo'n man met de zelfverzekerde blik van toen het allemaal nog eenvoudig was. Even een wandelingetje en huppekee. En daarna nog lang en gelukkig leven. Want dat is ook belangrijk. Zelfs al is dat in Young Adam al niet helemaal meer waar en wordt in Down With Love die illusie voor de heel goede verstaander verstoord.

Privé kan ons nieuwe sekssymbool zich trouwens heel goed voorstellen dat zijn vrouw Eve en zijn dochtertjes Clara en Esther het niet echt leuk vinden om hem levensgroot in z'n blootje met een andere vrouw (of man) te zien. Dat zou hij andersom ook heel ongemakkelijk vinden.

,,Ik doe wat ik kan voor de vrouwenemancipatie'', grapt McGregor dan. ,,Vrouwen hebben zich altijd moeten uitkleden in films, dus probeer ik nu op mijn beurt in zoveel mogelijk films mijn kleren uit te trekken.'' En die scheve grijns op zijn gezicht in de plooi te houden.

Vorig jaar werd Ewan McGregor door het Amerikaanse filmvakblad Variety uitgeroepen tot Britse filmpersoonlijkheid van het jaar. Waarschijnlijk was er toen al geen filmliefhebber ter wereld meer die zijn gezicht niet kende. Als het niet door zijn doorbraakrol als junkie Mark Rent-boy Renton uit Trainspotting uit 1996 was, dan toch zeker door Star Wars: McGregor is de geheimzinnige Jedi-strijder Obi-Wan Kenobi in de eerste drie delen van de Star Wars-saga die regisseur George Lucas vanaf eind jaren negentig bij wijze van `prequel' op zijn in de jaren zeventig en tachtig succesvolle sciencefiction trilogie begon op te nemen. Op dit moment staat McGregor in Australië op de set voor het nog titelloze derde deel, dat in 2005 in de bioscopen wordt verwacht.

LEKKER DING

Maar het heeft dus even geduurd voordat hij als sekssymbool werd herkend. Ewan McGregor kreeg eerst een serieuze training in het theater. Toen een introductie in de filmwereld door middel van zogeheten kleine arthousefilms. En nu, nu het babyvet is weggetrokken en zijn jongensachtige trekken zich in een mannengezicht hebben vastgezet, wordt hij als lekker ding herkend. Was hij in zijn eerste films vooral fysiek, bijna acrobatisch aanwezig, pas in Down With Love en zelfs in Young Adam herkennen we de invloeden van de acteurs die hij altijd al als zijn grote voorbeelden noemde. De charmeurs van het oude Hollywood: Clark Gable, James Stewart en Cary Grant. Nu de onrust uit zijn ledematen is verdwenen – wie herinnert zich niet hoe hij in Trainspotting rende en rende en rende tot je er als toeschouwer buiten adem van raakte? – kan hij ze subtiel, bijna gracieus bewegen. Als een heer. Ook als zijn spieren zwart van het kolenstof zijn, zoals in Young Adam, en hij zijn rug laat schrobben door medespeler Peter Mullan.

Net als in de veelbesproken seksscène met Christian Bale in Velvet Goldmine, ligt in deze scène de nadruk niet op de hint naar homo-erotiek, maar op erotiek en seksualiteit op zich. Zijn ogen hoeven niet meer rusteloos heen en weer te schieten, als een junkie op zoek naar wat voor postmoderne kick dan ook, maar hebben die erotiserende twinkeling gekregen die weer mag in het postmachotijdperk en die voor mannen en vrouwen bedoeld kan zijn. Voor mannen om ze op te jutten, en een beetje jaloers te maken, en gerust te stellen, want ze zijn net als hij, de held. Het is een blik die vrouwen moet opwinden, maar die ze vooral meisjesachtig moet laten blijven. Want dat is onze favoriete rolverdeling in de bioscoop.

In Down With Love mag Ewan McGregors mannelijke rivaal stiekem verliefd op hem worden. En speelt Renee Zellweger een schrijfster van een zelfhulpboek dat vrouwen adviseert zich op hun carrière te richten en een man erbij te nemen voor de seks. Dit soort driehoeksverhoudingen hoeft niet meer zoals in de jaren vijftig en zestig in de film verborgen te blijven. Dat is misschien winst.

Maar uiteindelijk gaan Ewan McGregor en Renee Zellweger in de film ouderwets van elkaar houden. En willen ze elkaar trouw zijn. En wil iedereen in het publiek zijn zoals zij.

Heel geruststellend. En reuze verleidelijk.

`Young Adam' draait in 12 bioscopen. `Down With Love' gaat op 25 september in première.