Het tweede leven van een oud mobieltje

De landelijke inzamelingsactie voor gebruikte mobiele telefoons heeft na een week al 30.000 mobieltjes opgeleverd. Een deel krijgt een tweede leven in Oost-Europa, de rest belandt bij de recycler.

Minimaal vijf miljoen mobiele telefoons liggen in Nederland ongebruikt in de kast. Consumenten vervangen hun oude mobieltje door een moderner toestel met nieuwe snufjes, zoals een ingebouwd fototoestel. Of ze krijgen een nieuw mobieltje bij het afsluiten van een abonnement. Veel van die mobieltjes die niet meer gebruikt worden, zijn nog helemaal niet versleten, laat staan kapot. Daar moet dus nog iets mee te doen zijn, dacht Henny van Dort van Recell, een bedrijf dat handelt in mobiele telefoons.

Recell koopt restantpartijen op bij belwinkels en mobieltjesfabrikanten – verouderde modellen, maar wel nieuwe toestellen – en verkoopt die aan belwinkels in onder meer Oost-Europa, Afrika, Azië en Zuid-Amerika. ,,Daar hebben de mensen liever een goedkoop mobieltje dan het nieuwste model met de laatste snufjes. Toestellen die je hier aan de straatstenen niet meer kwijtraakt, zijn daar nog heel goed te verkopen'', aldus Van Dort. Ook voor gebruikte toestellen is in deze landen een markt. ,,Veel tweedehands mobieltjes zijn hooguit een jaar gebruikt, dus die zijn nog zo goed als nieuw of hebben alleen een nieuwe batterij nodig. Of ze zijn licht beschadigd, maar verder in orde. Dan zet je er gewoon een nieuw frontje op.''

En dus bedacht Van Dort een inzamelingsactie, waarbij hij voor elke ingeleverde telefoon, ongeacht de staat, 3,50 euro betaalt. De winkelketen Bruna was de eerste die onder zijn klanten mobieltjes ging inzamelen. De 3,50 euro per ingezameld toestel maakt Bruna over aan een project voor kinderen met de spierziekte Duchenne. Later volgden postbedrijf TPG, voedingsconcern Unilever en verzekeraar Aegon, die mobieltjes inzamelen onder hun personeel.

Vorige week startte een landelijke inzamelingsactie van belwinkel Tell Me, postbedrijf TPG, mobieltjesmaker Siemens en belbedrijf T-Mobile. Landelijk werden blauwe enveloppen verspreid, waarmee mensen gratis gebruikte mobieltjes kunnen opsturen naar Recell. Voor elk ingezameld toestel betaalt Recell 3,50 euro aan het Wereldvoedselprogramma van de VN.

,,We hadden erop gerekend dat we met deze actie ongeveer 100.000 mobieltjes zouden inzamelen, maar we zitten nu al op een derde'', zegt Van Dort. De actie loopt tot 1 november. In een loods in het Zuid-Hollandse Bergschenhoek zitten nu zeven dagen per week twee ploegen van tien man blauwe enveloppen open te maken en mobieltjes te sorteren. ,,Natuurlijk zijn lang niet alle mobieltjes geschikt om door te verkopen'', zegt Van Dort. ,,Minimaal tweederde is kapot of zo versleten dat opknappen geen zin meer heeft.'' De rest gaat, al dan niet na een opknapbeurt, een tweede leven tegemoet.

De mobieltjes die niet meer te repareren zijn, gaan naar recyclingbedrijf Mirec in Eindhoven, dat gespecialiseerd is in recycling van elektronica. ,,Van Mirec krijgen wij natuurlijk veel minder dan 3,50 euro per mobieltje, maar de mobieltjes die doorverkocht worden, leveren een veelvoud daarvan op. Dus dat verlies wordt ruimschoots gecompenseerd'', aldus Van Dort.

Op het terrein van Mirec ligt een enorme berg elektronica-afval. Pc's, printers, scanners, faxapparaten en binnenkort ook mobiele telefoons. ,,We verwerken al regelmatig mobieltjes, maar door deze actie worden het er wel ineens heel veel meer'', zegt René Kik, directeur Benelux van Mirec, dat in heel Europa actief is en sinds 1997 onderdeel is van de Franse afvalverwerker Sita. Mirec heeft in Eindhoven een zogeheten `fijnshredder', een machine die de elektronische apparatuur in een aantal stappen in kleine stukjes maalt. ,,Tussen de verschillende stappen in haalt de machine zo veel mogelijk metalen en een deel van de kunststof eruit, want bijvoorbeeld oud ijzer is bijna niks waard'', zegt Kik. ,,De stoffen die wel de moeite waard zijn om terug te winnen uit elektronische apparatuur zijn koper en edelmetalen, zoals zilver en platina.''

Na verwijdering van gevaarlijke stoffen kan de meeste oude elektronica zo de machine in. Bij mobieltjes moet alleen de batterij eruit, maar dat doet Recell. Als de elektronica tot kleine stukjes van 2 à 3 centimeter is vermalen, blijft een metaal- en kunststofmengsel over dat voor circa 20 procent uit koper bestaat. ,,Dat mengsel verkopen we aan een kopersmelterij, die de koper er weer uithaalt. De rest is vooral kunststof, dat de kopersmelter gebruikt als brandstof.''

Om de toegevoegde waarde van het recyclingproces te verhogen, ontwikkelt Mirec nieuwe methoden om het kopergehalte van het uiteindelijke mengsel te verhogen en om ook kunststoffen terug te winnen, zodat ze kunnen worden hergebruikt. ,,Maar voor een deel moeten fabrikanten ook de samenstelling van hun producten aanpassen om dat mogelijk te maken'', zegt Kik.

Fabrikanten worden daar overigens wel toe gestimuleerd door de Europese WEEE-richtlijn (een afkorting van Waste of Electrical and Electronic Equipment), die voorschrijft dat producenten van elektronica ervoor moeten zorgen dat consumenten hun producten na gebruik weer kunnen inleveren. De EU-richtlijn is ambitieus: in 2005 moet er in heel Europa 6 kilo elektronica-afval per persoon worden ingezameld. Kik: ,,Dat is een markt waar wij klaar voor zijn.''