Analyse van John Lennon's Imagine

Stel je voor dat er geen religies en geen ideologieën bestonden, niets om voor te sneuvelen of te moorden, geen hemel boven onze hoofden, maar alleen de lucht. Het was een prachtige wensdroom die John Lennon in 1971 schreef. En toen hij negen jaar later werd doodgeschoten, was er voor ons, die meeliepen in van een stille fakkeloptocht van het Doelenhotel naar het Hilton Amsterdam, geen beter nummer om de herdenking mee af te sluiten: Imagine, de ultieme hymne van de geweldloosheid. We zongen het keer op keer op keer, daar bij het Hilton, al was het maar omdat we geen beter antwoord wisten op die moord.

Imagine, en de gevoelens die het nummer losmaakte, is vanavond het onderwerp van een anderhalf uur durende aflevering van de culturele BBC-rubriek Arena. Opvallend is bij voorbaat al de claim dat Yoko Ono, de weduwe van Lennon, op zijn minst vermelding zou verdienen als co-auteur van het lied. Zij was degene, zegt ze in de documentaire, die de voormalige Beatle op het spoor van het imagine-idee heeft gezet. Al op haar twaalfde, tijdens de geallieerde bombardementen op Japan, hield ze haar hongerige broertje op de been door te fantaseren over een rijkelijk gevulde dis: ,,En dan glimlachte hij. De kracht van de verbeelding is zo groot. Als je denkt dat iets onmogelijk is, gebruik je je voorstellingsvermogen en dan gebeurt het.''

Een blik in haar bundel Grapefruit uit 1970 lijkt haar claim te bevestigen. Zo begint één van de talloze tekstjes met de regel: Imagine letting a goldfish swim across the sky... Maar zo groot kan ik de overeenkomst toch niet vinden; me dunkt dat er nog een groot verschil bestaat tussen zulke fluxus-achtige gedachtenspinsels zonder verdere consequenties, en het in de realiteit gewortelde verlangen naar een wereld waar pacifisme en atheïsme nog de enige -ismen zijn.

Imagine Imagine, gemaakt door de Oostenrijkse documentarist Frederick Baker, laat verder historische beelden zien, die pas dit jaar werden teruggevonden via een zelden geraadpleegde kaartenbak in het Oostenrijkse tv-archief: opnamen van John en Yoko in hun huis in Tittenhurst Park, ten tijde van het schrijven van Imagine, en een kwajongensachtig samenzijn van John Lennon en Mick Jagger. Maar bovenal gaat de film over de draagkracht van het lied, dat door diverse deskundigen wordt geanalyseerd.

Kortgeleden heeft Yoko Ono op het vliegveld van Liverpool, dat nu John Lennon Airport heet, de woorden ,,above us only sky'' onthuld. Ook die geste roept de vraag op of daarmee de betekenis van de tekst recht is gedaan.

Arena: Imagine Imagine, BBC2, 22.05-23.35u.