Wonderland is elders

In alles zit een moraal, als je hem maar weet te vinden, aldus de Hertogin in Alice in Wonderland. Zo stelt ze: `flamingo's en mosterd bijten allebei. En de moraal daarvan is: ,,Soort zoekt soort''.' Deze conclusie wordt er ook bij de Zuid-Afrikaanse, astmatische Dinah de Bondt op school voortdurend ingepompt. Potloden worden in kapsels gestoken om te zien of die er meteen uitglijden of blijven steken. Daaruit valt af te leiden hoe `Europees' iemand is. Tijdens de geschiedenisles leert men: `De eerste scheepslading koelies kwam in november 1860 aan. Hoewel de eerste vrachten niet tot tevredenheid stemden en teruggestuurd moesten worden, waren de latere ladingen geschikter voor het werk'. Tevens worden `antropologische feiten' genoemd van het soort: `Er is geen woord voor dankjewel in de Zulu-taal. Daarom zijn de Zulu's nooit dankbaar.'

Dinah de Bondt is de alter ego van Barbara Trapido in de roman Frankie & Stankie, die zich afspeelt in de jaren vijftig en zestig in Durban. De volwassenwording van Dinah wordt voor een belangrijk deel bepaald door docenten met sadistische trekjes, klasgenoten die niet meer worden binnengelaten omdat ze iets te gekleurd zijn, de mode in Vogue en het `steilen' van het haar. Daarop volgt een universitaire opleiding waar haar politieke bewustzijn tot ontplooiing komt. Die zal uiteindelijk leiden tot haar vertrek naar Londen.

Na twintig jaar schrijverschap heeft Trapido voor het eerst een autobiografische roman geschreven. In eerdere boeken liet ze zich vooral inspireren door kunst (Shakespeare, Mozart, Schubert) waarmee ze een subtiel intellectueel spel speelde. Maar in deze roman, die geselecteerd is voor de longlist voor de Man Booker Prize, is van een dergelijk raffinement geen sprake. Er is zelfs nauwelijks een plot: een klein meisje wordt een volwassen vrouw – het is een vaker verteld verhaal. Dat de roman zich afspeelt in Zuid-Afrika, waar de Nationale Partij voor een belangrijk deel de jeugd kleurt, maakt deze jeugd weliswaar wat bijzonderder, maar ook over deze elementen is vaker geschreven.

Toch is het een verhaal dat Trapido blijkbaar wilde vertellen. Frankie & Stankie is daardoor een mooi afgewogen relaas geworden. Het Zuid-Afrika van de jaren vijftig en zestig wordt niet als een karikatuur neergezet, er is genoeg ruimte voor humor en Trapido hoedt zich voor moralisme. De wereld is voor de kleine Dinah lange tijd precies zoals die haar wordt voorgespiegeld: bruine mensen stinken en dat haar vader tennist met een Indiër moet ze maar niet op school vertellen. Ze leert zichzelf aan te passen aan de gangbare meningen en ze vraagt zich niet af of die juist zijn. Dat blijkt bijvoorbeeld uit het fraai beschreven moment waarop de school een optocht organiseert ter ere van de kroning van koningin Elisabeth II. Dinah is verkleed als Alice in Wonderland, compleet met een flamingo onder de arm alsof ze op elk moment croquet kan gaan spelen met de opgerolde egeltjes. `Je houdt hem op de kop, schatje', krijgt ze van verschillende kanten te horen. Snel draait Dinah de vogel om.

Barbara Trapido: Frankie & Stankie. Bloomsbury, 307 blz. €19,–