`Wij zijn generalisten, zij zijn hooggespecialiseerd'

Wordt Nederland inderdaad dommer, loopt het land werkelijk achter? De methoden om de stand van de kenniseconomie te meten, zijn omstreden. Vast staat dat innovaties bedrijven hier verhoudingsgewijs weinig opleveren. Hoe zien werknemers bij internationale technologische bedrijven de positie van de Nederlander?

Lockheed haalt Nederlandse techneuten van Stork naar Texas om aan de ontwikkeling van de Joint Strike Fighter mee te werken. `Wij zijn gewend strak op kosten te letten. Dat kennen die defensiejongens niet zo.'

Met het faillissement van de vliegtuigbouwer Fokker ging een deel van de kennis over het bouwen van vliegtuigen voor Nederland verloren. Maar onderdelen van Fokker gingen over in Stork Aerospace en houden zich op hoog niveau bezig met luchtvaarttechnologie. ,,We maken geen complete vliegtuigen meer, maar we zijn gespecialiseerd in een aantal onderdelen van vliegtuigen, die we zelf ontwikkelen en produceren'', zegt Johan van der Linde, die namens Stork Aerospace voor drie jaar is uitgezonden naar Fort Worth in de Amerikaanse staat Texas, waar vliegtuigbouwer Lockheed Martin de Joint Strike Fighter ontwikkelt. ,,Lockheed ontwikkelt in principe alles zelf, alleen voor een aantal hooggespecialiseerde onderdelen worden onderaannemers zoals wij aangetrokken.''

Stork Aerospace levert behalve de complete bekabeling van de JSF onder meer de technologie van de automatische deuren in het gevechtsvliegtuig. ,,Dat zijn deuren die tijdens het vliegen open en dicht moeten kunnen, bijvoorbeeld om in de lucht brandstof te tanken of om met behulp van luchtstromen een dynamo in gang te zetten waarmee een uitgevallen motor opnieuw kan worden opgestart.'' In totaal zitten er een stuk of 25 automatische deuren in een JSF-toestel. De deuren, die Stork in Hoogeveen ontwikkelt, moeten aan hoge eisen voldoen. ,,Ze mogen niet slijten, ook niet na duizenden vlieguren of onder extreme condities, en ze mogen niet zichtbaar zijn op een radar.''

Ofschoon Nederland twijfelt of het de afgesproken 85 JSF's wel zal afnemen als daar onvoldoende orders voor de Nederlandse industrie tegenover staan, hoopt Stork de deuren ook te gaan bouwen. ,,Als we die order krijgen, betekent het dat we dertig jaar lang elke dag een set deuren naar de VS moeten sturen.'' Stork wil daar dan een nieuwe fabriek voor bouwen. Voorlopig bouwt Stork de deuren in de bestaande fabriek in Hoogeveen. De komende jaren bestaat de ontwikkeling van de JSF vooral uit testen. Lockheed bouwt tussen nu en 2012 22 testtoestellen en 3.000 ingenieurs zijn die nu in Fort Worth aan het `tekenen'. ,,Wij zitten hier voor dit deel van het project met een groepje van 15 man van Stork om ervoor te zorgen dat onze deuren op de juiste manier ingepast worden. We krijgen hier ook alle instructies over de criteria waar de deuren aan moeten voldoen.''

Projectteams die zich bezighouden met de ontwikkeling van JSF-onderdelen overleggen voortdurend met elkaar. ,,Wij zitten ook in een aantal van die teams en we zitten bij dat overleg. Zulke vergaderingen leveren allerlei rapporten op met richtlijnen waar de ontwerpteams aan moeten voldoen. Bij alles wat je tekent moet je aantonen dat je aan de eisen voldoet.''

Grote verschillen in kennisniveau tussen de ingenieurs van Lockheed en die van Stork, ziet Van der Linde in beginsel niet. ,,Je merkt wel dat de Amerikanen in zeer hoge mate gespecialiseerd zijn. Van hun eigen specifieke deelterreintje weten ze echt alles. Wij zijn eerder generalisten, beter in het combineren van dingen en de zaak overzien.'' Doordat drieduizend man bij elkaar op één plek zitten, ontstaat wel een levendige uitwisseling van kennis. ,,Je zoekt je soms wezenloos naar de juiste persoon, maar wat je ook te vragen hebt, er is altijd wel iemand die het antwoord weet.''

Stork Aerospace heeft, vanuit het recentere Fokker-verleden, geen ervaring met het bouwen van complete gevechtsvliegtuigen. ,,Op dat gebied pikken we veel op van de mensen van Lockheed. Maar zij leren ook van ons. Wij zijn het uit de civiele luchtvaart gewend dat je heel strak op de kosten moet letten. Dat kennen die defensiejongens niet zo, die hadden altijd enorme budgetten tot hun beschikking. Maar dat is deze keer anders, want het Pentagon heeft al een maximumprijs voor de JSF vastgesteld en daar mag Lockheed niet overheen komen. Dus dat is wel even wennen voor ze.''