`Vrouwen mogen grof zijn'

Hadewych Minis speelt vaak harde, stoere, snibbige vrouwen. Ze probeert ze wel sympathiek te maken.

`Net als Gulpje en Phileine was ik vroeger de leader of the pack, die de klas moeiteloos kon meevoeren in het afzeiken van leraren. Dat gaf me een geweldig gevoel van macht. Hard was goed, kwetsbaar was slecht. Meisjes waren bang voor me, jongens beschouwden me als one of the guys.''

Hadewych Minis (26) speelt de rol van Gulpje in Phileine zegt sorry, de nieuwe film van Robert Jan Westdijk die woensdag het Nederlands Film Festival in Utrecht opent. Ze is echter vooral toneelspeelster bij ZT Hollandia. Vanaf volgende maand is ze te zien in het muziektheaterstuk Inanna van Louis Andriessen en Hal Hartley. In november begint ze met de solo Minis, een muzikale monoloog over een eenzame zangeres. Ook is ze te bewonderen in het meisjesfotoboek Heldinnen van Ronald Giphart en Erik van den Elsen. Daarin zit ze onder meer in nachtkledij op een hotelbed met twintig donkere jongens, en ligt ze lepeltje lepeltje met een herdershond genaamd Moos.

Met haar lange blonde haar, flinke schouders en vierkante gezicht met felle ogen en een precieus kleine grijns, is Minis geknipt voor de rol van Gulpje. Net als haar gelegenheidsvriendin Phileine (Kim van Kooten) is Gulpje een grofgebekte `power babe' die iedereen afzeikt, en er mee wegkomt omdat ze een meisje is, met een ontwapenend Vlaams accent. Ze geeft Phileine pijples en krijgt met haar een fake orgasm in een lunchroom, als verwijzing naar de film When Harry met Sally.

Hoewel ze tijdens het gesprek eerder een vriendelijke, verlegen indruk maakt, is soort hard boiled rollen is een constante in Minis' prille carrière. Drie jaar geleden begon haar loopbaan meteen indrukwekkend met De gelukkige huisvrouw bij Het Vervolg, een toneelbewerking van Heleen van Royens bestseller, die dankzij de krachtige hoofdrol van Minis ver boven het boek uitsteeg. Ze speelde een grofgebekte vrouw, die op plastische, sarcastische wijze haar dramatische bevalling beschrijft. In De onverschilligen van ZT Hollandia speelde Minis vervolgens een dodelijk verveeld verwend nest. In Wild Grrrl van ZEP, een rol die ze van Ricky Koole overnam, was ze een stoephoer die net als Gulpje op een ontluisterende wijze over seks praatte.

Lage stem

Naast stoere schoonheid voert Minis haar harde uitstraling aan als de reden waarom ze voor dit soort rollen wordt gecast: ,,Het zal wel aan mijn lage stem liggen, en omdat ik zo snel staccato praat. Ik vind het leuk om de zachte kant van die harde vrouwen op te zoeken. Als je zo'n bitch speelt, moet je sympathie voor haar winnen. Je moet van je personage houden, begrijpen waarom zij zo tekeergaat. Bij De gelukkige huisvrouw moesten de toeschouwers niet alleen denken: `stik erin met je psychose'. Ik moest zorgen voor een bepaalde herkenbaarheid. Dat lukte wel, de zaal zat vol hevig geëmotioneerde jonge moeders. Het gaat je trouwens niet in de koude kleren zitten als je elke avond een psychose moet spelen. Schreeuwen van pijn en baren... ik ben niet iemand die er helemaal ingaat, maar het was wel een fysieke belasting; vooral voor mijn stem.''

Uit De Gelukkige Huisvrouw en Phileine zegt sorry spreekt een soortgelijke harde, antisentimentele moraal: lelijkerds zijn losers, vrouwen moeten hun seksualiteit optimaal aanwenden voor macht en eigen genot. Wie mooi is, mag slecht zijn. Minis: ,,Vrouwen mogen tegenwoordig grof, scherp, en grappig zijn. Je ziet het aan de tv-optredens van Heleen van Royen. Nu wordt dat aanvaard, vroeger zou ze als vulgair zijn weggezet. De moraal van Phileine doet niet ter zake, het gaat om het komisch effect. Het is gewoon heel grappig als meisjes elkaar `spermacontainer' noemen of tegen hun vriendje `ik kutpijp je tot je klaarkomt' zeggen.''

Poetsvrouw

In het muziektheaterstuk Inanna, dat in de Amsterdamse Westergasfabriek is te zien, speelt Minis voor de verandering een bemiddelend, lief meisje: ,,Ik speel de vrouw die alles wil lijmen.'' In de bewerking van een Sumerische mythe, geschreven door de Amerikaanse filmregisseur Hal Hartley (Amateur, Trust, Simple Men), gecomponeerd door Louis Andriessen en geregisseerd door Paul Koek, speelt zij de zachte Geshtinanna, halfzusje van Inanna, de godin van de liefde, de vruchtbaarheid en de oorlog, die uit nieuwsgierigheid naar de Onderwereld reist.

Minis: ,,Geweldig aan deze rol is dat ik voor het eerst mijn zangtalent kan aanwenden. Ik zing aria's in het Engels en het Sumerisch. Andriessen schreef moderne muziek die recht naar het hart gaat, met klassieke en oosterse citaten, en in de onderwereld hoor je bluesy jazz en honky tonk. Ik ben mezzo-alt; ik kan héél laag, en heel hoog, maar daartussen zit niets. Bij Andriessen thuis heb ik ingezongen zodat hij de aria's aan mijn bereik kon aanpassen. Ik deed erg mijn best om mooi te zingen, maar hij zei: `zing niet zo mooi. Zing gewoon paf!' Andriessen werkt liever met acteurs die kunnen zingen dan met geschoolde zangers, omdat hij de iets te hard gezongen rauwheid mooi vindt.''

Poetsvrouw

Dat Minis in het theater of de muziek terecht zou komen, lag voor de hand. Ze is in 1977 geboren naast de Toneelacademie in Maastricht, als dochter van barokmusici. Haar moeder is gambiste en celliste. Haar vader, fluitist en `Herr Professor' op het conservatorium van Münster, komt uit de hogere Limburgse burgerij: ,,Bij hem thuis werd Frans gesproken, en gebeden in het Latijn.'' Als tienjarige reeds kwam ze op de Toneelacademie: ,,Voor mij was dat een paleis, met allemaal prinsen en prinsessen, en Jeroen Willems als tovenaar. Ik zag hem spelen in De Gelaarsde Kat.'' Sindsdien wilde Minis actrice worden, of poetsvrouw. Ook speelde zij viool, en ze zong. ,,Ik ben aangenomen op het conservatorium, maar ik moest een paar jaar wachten tot mijn stem was volgroeid. Anders zou ik hem kapotmaken. Ik was te ongeduldig en meldde me aan bij de toneelschool.''

Na de Toneelacademie studeerde Minis een half jaar `Method Acting' in New York aan het Lee Strasberg Theatre Institute. The Method, een met Freud aangelengde versie van Stanislavsky's ideeën over inlevend spelen, die vooral bekend werd door beroemde navolgers als Robert de Niro en Dustin Hoffman, staat in Nederland niet meer zo goed aangeschreven. Hier geloven acteurs in een beredeneerde benadering, met meer afstand. Minis lijkt ook geen actrice die haar persoonlijke leed gebruikt voor een rol. Hoe zit dat?

,,Er wordt in Nederland altijd een beetje schamper gedaan over The Method, maar dat berust op een misverstand. Ik heb daar vooral de techniek geleerd om in zo kort mogelijke tijd volledige ontspanning en concentratie te bereiken. Het aanspreken van je emotionele geheugen wordt alleen aangeraden als je vast zit met een rol. Als je goed kan acteren, hoef je niet in je verleden te duiken. Wanneer ik moet huilen, kan ik dat met techniek oproepen. Nee, ik gebruik geen tranenstick omdat ik de tranen dan niet kan timen. Je ziet het meteen als acteurs te veel privé-voelen. Dat ziet er lelijk uit. Ga lekker thuis uithuilen, denk ik dan, en kom terug als je klaar bent. Maar toch, er zijn vele wegen om tot een personage te komen. Als ik thuis ruzie heb, kom ik wel veel sneller in mijn rol. En als het even niet lukt, denk ik gerust aan mijn opa en oma, met wie het slecht gaat.''

Diva

Na Inanna kan Minis haar muzikale talent opnieuw inzetten in de solo Minis, die Oscar van den Boogaard voor haar schreef. Minis is half concert en half monoloog. Ze zingt een breed repertoire aan liedjes die ze mooi vindt, van Erykah Badu en Peggy Lee tot Meat Loaf en Schubert. En ze speelt een archetypische diva die leeft op het podium, maar daarbuiten wegkwijnt. ,,De liedjes hebben als constante dat ze over eenzame vrouwen gaan. Ik kreeg dit idee toen ik de biografieën van Edith Piaff en Billy Holiday las. Ik wilde een solo maken over een vrouw in nood, die geen eigen leven heeft. Ze wil extreem aanwezig zijn, en ze wil extreem verdwijnen: `Ik wil mijn liederen binnen/ maar de liedjes die ik zing zijn van anderen/ het zijn logeeradressen.'''

Minis' diva bestaat alleen via de anderen, via het publiek: ,,Tijdens het optreden shopt ze haar identiteit bij elkaar. Ze wil een geweldig leven hebben, en dat heeft ze alleen als ze met het publiek praat. Ze overdrijft, ze maakt het mooier dan het is. Het publiek is bijna een soort liefdespartner. Het luistert tenminste naar haar.''

De diva heeft tot in het ziekelijke waar veel zangeressen en acteurs min of meer last van hebben: aandachtsverslaving. Bij de overweldigende aandacht op het podium, steekt het leven buiten wat pover af. Minis: ,,Natuurlijk hou ik ook van aandacht, ik vind het nooit vervelend als iedereen naar me kijkt. Bij mij heeft het alleen niet zo'n dramatische vorm. Vooral tijdens de tournee van De gelukkige huisvrouw was het contrast tussen op en naast het podium groot. Liefdevolle, geëmotioneerde toeschouwers die me na afloop omhelsden, ze hielden van me, ik was mooi en goed en fijn. Maar ze gingen ook weer weg. En ik moest vanuit Lutjebroek alleen met de trein terug. Mijn relatie ging slecht, ik was dakloos. Toen ik mijn vriend ging opzoeken in Thailand en daar uit het vliegtuig stapte, voelde ik de hitte als een depressie over me heen vallen.''

Als Minis aanslaat, wordt ze dan zangeres of blijft ze actrice? ,,Van zingen word ik direct gelukkig, acteren geeft via een omweg bevrediging. Muziek komt meteen aan, dat doet altijd iets met je. Of je het nu lelijk of mooi vindt. Bij toneel kun je er toch veilig tegenaan blijven kijken. Natuurlijk, in een toneelstuk kan ik me verschuilen achter mijn rol, als ik zing, ben ik mezelf. Daarom is zingen in eerste instantie spannender. Maar als ik twee noten heb gezongen is dat weg. Als het publiek bij toneel veel lacht, ga ik juist te vet spelen, nóg meer grappen maken, waardoor het stuk slechter wordt. Als ik zing en het publiek joelt, ga ik nog veel beter zingen. Het publiek geeft me vleugels.''

'Phileine zegt sorry' vanaf 9 okt in 60 bioscopen. Inl. www.phileinezegtsorry.nl.

`Inanna' 14 okt t/m 8 nov in Westergasfabriek, Amsterdam.

`Minis' tournee 22 nov t/m 28 april. Inl. (040) 2460656 of www.zthollandia.nl