Een strikt pettenregime

Heel vaak leek Leendert Ginjaar een ander dan hij eigenlijk was. De gisteren op 75-jarige leeftijd overleden vroegere VVD-voorzitter (1986-1991) en oud-minister van Volksgezondheid en Milieuhygiëne (1977-'81) keek bijvoorbeeld doorgaans strenger dan hij gestemd was. En hij deed geregeld (politiek) afstandelijker dan hij in werkelijkheid was, zeker wanneer het om milieubeleid ging.

Had hij daardoor voor velen steeds al een zekere raadselachtigheid, het probleem om hem als politicus of bestuurder te plaatsen werd nog lastiger doordat de chemicus Ginjaar zowel voor als na zijn ministerschap lid en/of voorzitter was van een zeer groot aantal commissies en organisaties op het gebied van gezondheid, milieu, landbouw en zo meer, die soms heel verschillende opvattingen hadden.

Ginjaar voerde daarom een strikt `pettenregime'; mensen moesten per keer wél weten in welke hoedanigheid hij welke opvattingen verdedigde. Af en toe leidde dat tot onbedoeld komische en zeer onduidelijke situaties. Zo was hij in 1989 als voorzitter van de Centrale Raad voor Milieuhygiëne (1985-1993) openlijk vóór de beperking van de fiscale aftrekmogelijkheid van kosten voor woon-werkverkeer, maar als voorzitter van de VVD sprak hij zich daartegen uit, wat het einde van het tweede kabinet-Lubbers inleidde. Ook als voorzitter van de Gezondheidsraad (1985-1996) sprak hij af en toe voorkeuren uit die hij in andere hoedanigheden niet voor zijn rekening kon of wilde nemen.

Als voorzitter van de VVD beleefde Ginjaar iets overeenkomstigs. Na een zware verkiezingsnederlaag van de VVD in 1986, en scherpe interne twisten in de partij, werd hij de opvolger van partijvoorzitter Kamminga. Opvolger van fractieleider Nijpels werd Voorhoeve, die in veel opzichten met Ginjaar enkele jaren een soort links-liberale tandem bereed. Tot de politicus Ginjaar, niet de milieuman, in 1989 Voorhoeve als het ware het advies gaf het tweede kabinet-Lubbers te laten vallen. Even later was Voorhoeve als politiek leider vertrokken en nog even later verdween ook Ginjaar als partijvoorzitter.

Ginjaar, die getrouwd was met het vroegere liberale Tweede-Kamerlid en oud-staatssecretaris Nell Ginjaar-Maas, werd minister na een geslaagde halve carrière als wetenschaper en manager bij TNO (1955-1977). Hij was bij de milieubeweging populair, en wordt daar vandaag nog door velen gezien als de beste, meest vernieuwende minister die Nederland op dit gebied heeft gekend.

Bekendste onderdeel van zijn omvangrijke wetgevende programma was de in 1981 samen met CDA-minister De Ruiter (Justitie) verdedigde nieuwe abortuswet, een groot confessioneel-liberaal compromis,dat een einde maakte aan veel maatschappelijke en politieke strijd sinds de Tweede Wereldoorlog.