Een hevige botsing over 1,50 euro

De Algemene Beschouwingen hadden moeten gaan over de miljarden-bezuinigingen voor 2004. Maar ze gingen over 1,50 euro.

Een uur lang stond PvdA'er Ferd Crone tevergeefs in de wandelgangen te wachten. Tot vier keer toe meldde hij zich bij het CDA met zijn voorstel om de zogenoemde medicijnknaak af te schaffen. Maar de enige CDA'er die inhoudelijk met Crone wilde spreken was de zorgspecialist Siem Buijs, die een slechte boodschap had: ,,Ik moet wachten waar Verhagen (CDA-fractievoorzitter, red.) mee komt.''

Crone en Buijs waren gisteren verwikkeld in een potje `Haags onderhandelen' met een verrassende uitkomst, zo bleek. Ondanks een Kamermeerderheid van CDA, PvdA, SP, GroenLinks en ChristenUnie tegen de door het kabinet voorgestelde invoering van een eigen bijdrage van 1,50 euro per receptregel, bleef het kabinetsvoorstel overeind. De discussie over de politieke visie achter het omvangrijke pakket van 23 miljard euro aan bezuinigingen tot 2007, culmineerde in gehakketak over 1,50 euro per receptregel.

Het CDA had in eerste termijn duidelijk gemaakt eigenlijk af te willen van die eigen bijdrage. Maar de VVD voelde daar niets voor: de eigen bijdrage is een principiële kwestie en bedoeld om te voorkomen dat mensen meer medicijnen aanschaffen dan ze nodig hebben, zo redeneerden de liberalen. De PvdA had echter ook wel oor naar het afschaffen van de `knaak'. CDA en PvdA hebben samen een meerderheid in de Kamer, dus dat bood perspectief. Maar samen met de PvdA een motie indienen juist op het moment dat PvdA-leider na een matig verlopen debat zo ongeveer ,,knock out in de touwen hing'', zoals een ingewijde het omschreef, dat bleek geen optie voor de christen-democraten. Oud zeer uit de mislukte formatie en het feit dat de coalitie in het eerste grote politieke debat de rijen gesloten wilde houden verhoogden de druk om te komen tot een compromis tussen CDA, VVD en D66 over de `knaak'.

Terwijl Crone in de dinerpauze op de wandelgang soebatte bij Buijs, waren in het Ledenrestaurant van de Tweede Kamer fractievoorzitters Van Aartsen (VVD) en Verhagen (CDA) bijeen. Een half uur voor het einde van de schorsing begaven zij zich met D66-leider Dittrich zich naar de werkkamer van de CDA-fractievoorzitter. Daar werd geprobeerd op een lijn te komen. Een aangepast D66-voorstel diende daarvoor als basis. De sociaal-liberalen hadden voorgesteld de 1,50 euro per receptregel te handhaven, maar er een maximum van 50 euro per burger aan te koppelen. De VVD probeerde, op instigatie van minister Hoogervorst (Volksgezondheid, VVD), de bijdrage te verhogen tot 2 euro en het maximum ,,ergens tussen de 50 en de 100 euro'' vast te stellen, aldus een ingewijde. Maar gaandeweg werd duidelijk dat noch het CDA, noch de VVD af wilden van hun in eerste termijn ingenomen stelling. Bij het CDA werd de spanning hoger: als de partij iets wilde bereiken met een eigen bijdrage, dan moest ze met de PvdA in zee. Zag de partij af van een aanpassing van de knaak, dan zou dat uitgelegd worden als gezichtsverlies.

De coalitiepartijen kwamen er niet uit en gingen zonder compromis het tweede deel van het debat in. Vooroverleg met de PvdA was er niet geweest. Verhagen diende een motie in waarin hij voorstelde de eigen bijdrage af te schaffen en via een ingewikkelde constructie het eigen risico voor de burger te verhogen. Het CDA wist van tevoren dat ze daarmee de PvdA van zich weg zou wegjagen. De sociaal-democraten konden immers nooit akkoord gaan met een verhoging van het eigen risico, dat zou voor hen als een nederlaag worden uitgelegd. Gevolg was dat het CDA een motie indiende waarvan de partij op voorhand wist dat er geen meerderheid voor te vinden zou zijn. Onder het motto ,,liever strijdend ten onder'' werd zo geprobeerd gezichtsverlies te beperken.

SGP-fractievoorzitter Van der Vlies verwoordde de verwarring na de `kamikaze-motie' van het CDA als volgt: ,.Als men elkaars moties niet meer steunt terwijl men het wel eens is, is er een probleem. Men zou moeten uitstijgen boven politiek met een kleine p. Dan zou vak K in beweging moeten komen.''

Tijdens de laatste schorsing, rond half twaalf, trokken Balkenende en zijn beide vice-premiers Zalm (VVD) en De Graaf (D66) zich terug. ,,We hebben goed geluisterd naar de mening van de Kamer over dit onderwerp'', zei Balkenende even later in de plenaire zaal. ,,Het kabinet wil bezien of het op budgettair neutrale wijze kan komen tot een maximering (...) van rond de honderd euro, een lichte verhoging van het bedrag per medicijn.'' Wat zoveel wil zeggen als: de eigen bijdrage wordt hoger, het mag niets kosten, en boven de honderd euro vervalt de eigen bijdrage. Die oplossing bleek voor alle coalitiepartijen acceptabel. Verhagen trok zijn motie in, de coalitie bleef dankzij Balkenendes interventie in tact en de PvdA bleef achter met lege handen.