De Letse huiver voor de EU

Dit weekeinde stemt Letland per referendum over toetreding tot de EU. Met een `nee' houdt niemand rekening.

Als een scholier die een standje krijgt staarde de Letse premier Einars Repse eind vorige maand naar het tafelblad. De juf was boos; presidente Vaira Vika-Freiberga kwam hem de mantel uitvegen. Door blunders van het kabinet dreigden de Letten het refendum over de Europese Unie te benutten om een proteststem uit te brengen. Steeds meer Letten wilden `nee' zeggen.

Over de hoofden van de ministers verzocht Vika-Freiberga haar landgenoten hun gevoelens over het kabinet niet op de EU te projecteren. De ministers moesten eindelijk eens uitleggen waarom Letland tot de EU moet toetreden. Premier Repse begon na deze reprimande bedremmeld statistieken te stamelen, tot zijn blik die van de sceptische presidente kruiste. Toen leek hij zich te vermannen. Hij bedankte Vika-Freiberga voor haar strenge woorden en stelde dat de Letten wel degelijk beseften voor een ,,historisch besluit van lange termijn'' te staan.

Dit weekeind stemt Letland als laatste van de tien kandidaatleden per referendum over toetreding tot de EU. Letlands economie heeft zich de afgelopen tien jaar wat trager ontwikkeld dan die van buurlanden Litouwen en Estland. Hoewel het kan bogen op groeicijfers van zes procent, wordt het de armste lidstaat van de EU. De Letten beseffen dat ze weinig keus hebben: 'nee' tegen de EU betekent een plaats in de grijze zone tussen Europa en Rusland. Een zone van ,,chaos en oorlog'', waarschuwt de ene minister. In één liga met Albanië, Wit-Rusland, Bulgarije en Servië, zegt de ander.

Dat liever niet, maar toch bestaat er grote huiver voor de EU. Wordt Letland overspoeld door Afrikaanse en Aziatische asielzoekers? Gaan de visbedrijven bankroet omdat ze niet aan Europese sanitaire normen voldoen? Kan de Letse boer het met zijn paard en wagen het bolwerken tegen het high-tech geweld uit het westen? Verliest Letland zijn identiteit? De nieuwe rijken in Riga staan te trappelen om tot de Europese familie toe te treden, het platteland twijfelt.

Het zijn dezelfde twijfels waarmee de meeste aspirant-leden uit het voormalige Oostblok worstelden, en die gingen stuk voor stuk door de bocht. In Letland blies het kabinet de eurosceptici evenwel de wind in de zeilen. Zo was het op niet erg tactvol om, in het belang van de door de EU verlangde financiële discipline, tal van harde ingrepen aan te kondigen. De kosten voor stroom, gas en medische zorg, de belastingen: alles moet omhoog. Behalve de beurzen voor studenten en pensioenen, die gaan omlaag. De Russische minderheid, ruim een derde van de bevolking, werd op stang gejaagd met een plan het Russischtalige onderwijs verder aan banden te leggen.

Had het kabinet dat niet wat beter kunnen verpakken? De Letten kunnen uitleggen dat toetreding tot de EU ook voordelen brengt, zei Vika-Freiberga vorige maand. ,,We moeten de wereld zelfbewust laten horen tot welke beschaving wij willen toetreden'', klaagt het dagblad Dienas. ,,In plaats daar van praten wij elkaar nu half bewusteloos over de vraag of worstjes en benzine in Riga even duur worden als in Londen.''

De pro-EU campagne van de regering is te genuanceerd. Ongeïnspireerd, niet effectief, oordelen critici. Wat wilt u dan, vroeg campagneleidster Umblija. Tvspotjes met klaroengeschal, de Letse en Europese vlag samen wapperend in de wind? ,,We kunnengeen paradijs beloven. De EU is geen wonderpil tegen impotentie.''

Letland ligt vanwege de krampachtige pogingen haar Russische minderheid de Letse taal op te leggen vaak in de clinch met Moskou. Een grensdispuut met Rusland is nog altijd niet opgelost, en onlangs draaide het Russische oliepijpmonopolie Transneft de kraan naar de Letse haven Ventspils dicht. Een poging om de te privatiseren olieterminal daar in de wacht te slepen, menen de Letten.

Maar Letse nationalisten zien de EU niet als bondgenoot tegen de grote boze beer. Zij vrezen en veel Russen hopen dat Brussel Letland zal dwingen Russisch als tweede staatstaal in te voeren. Kijk liever hoe wij Moskou vanuit het EU-bastion voortaan de knip op de neus kunnen zetten, schrijft de krant Dienas. ,,Wij kunnen Moskou dan ondubbelzinnig duidelijk maken dat Letland binnen de EU elk voor Rusland gunstig besluit zal blokkeren totdat de kwestie van de Lets-Russische grens is geregeld, de economische chantage en het gestook in onze interne zaken wordt gestaakt.''

Met een `nee' tegen Europa houdt niemand rekening. Volgens peilingen gaat 52 tot 55 procent van de kiezers `ja' stemmen en 25 procent `nee'. Letland zal wel voor stemmen, maar of het een jubelkreet richting EU wordt, moet blijken.