Chopin op de divan

In ruim tien jaar zijn maar liefst vijf boeken in het Nederlands of Nederlandse vertaling verschenen over Chopin: een dun gespecialiseerd werk over zijn Etudes, een lijvig werk over de relaties tussen Chopin, Liszt en hun dames plus drie globale beschrijvingen van het werk en vooral het leven voor een breed publiek. De meest recente demonstreert de verwording van de biografie. Benita Eisler besteedt overmatig veel aandacht aan het leven in een bijna therapeutische aanpak van juist die levenszaken die een kunstenaar deelt met niet-kunstenaars. Onderbelicht blijft wat een kunstenaar uniek maakt: zijn kunst. Het nieuwste boek van de Amerikaanse beroepsbiografe Eisler (eerder schreef ze over Byron en O'Keeffe) gaat nog niet zover om zijn muziek niet te noemen, maar het werk komt voor haar op de tweede plaats.

Eisler kiest voor een a-chronologische aanpak: eerst kort Chopins begrafenis, dan summier zijn jaren voordat hij George Sand, zijn partner gedurende negen jaar, leerde kennen, daarna zeer uitvoerig die negen jaren de mens (en niet de kunstenaar) op de divan, en tenslotte de dood van de hoofdpersoon. Omdat hiermee ook Chopin een kind van Freud is geworden, maakt tussen de walsen en de mazurka's ook Oedipus zijn opwachting. Alleen Chopinkenners kunnen Dichtung en Wahrheit onderscheiden. Dichtung is onvermijdelijk, omdat Chopin niet vaak en graag over zichzelf sprak, een feit dat Eisler eerder aanmoedigt bij haar speculaties dan aan het denken zet.

Kunst is voor Eisler, zoals voor veel minder begaafde biografen, in de eerste plaats een min of meer ongefilterde vertaling van iemands stemmingen en levensperikelen. Over de muziek als kunst, die men ook uitstekend kan waarderen zonder ooit van Oedipus en Sand te hebben gehoord, lezen we vrijwel niets. De interpretaties van het werk overtuigen dan ook veel minder dan haar vermoedens omtrent Chopins psyche. Een uitzondering is de passage over de Cellosonate waarin zij verwantschappen signaleert met Schuberts Winterreise die handelt over onherstelbaar verlies. Maar aan het verbijsterend veelzijdige mozaïek van Chopins persoonlijkheid en oeuvre voegt zij geen nieuwe aspecten toe, laat staan een nieuwe, boeiende synthese. Wel wist Eisler precies welke literatuur ze moest doornemen. Haar geraadpleegde literatuur is voor echte liefhebbers verre te verkiezen boven Requiem voor Chopin.

Benita Eisler: Requiem voor Chopin. De Bezige Bij, 287 blz. €23,50