Noorse schokt Afghaanse gastheer

Overal waar haar boek `De boekhandelaar van Kabul' verscheen, kreeg de Noorse journaliste Åsne Seierstad in recensies overwegend lof toegezwaaid voor deze Afghaanse familiekroniek. Maar nu is er iemand opgestaan die niet slechts enkele kanttekeningen plaatst bij haar inlevingsvermogen in de gedachtenwereld van de personen die zij van nabij heeft gevolgd, maar die het hele boek beschouwt als een opstapeling leugens en misinterpretaties. Het is de boekhandelaar van Kabul zelf, in het boek `Soeltan Khan', in werkelijkheid Shah Mohammad Rais.

Dinsdag arriveerde Rais in Oslo om, zoals hij verklaarde tegenover de Noorse krant Aftenposten, zijn ,,eer'' terug te winnen. Nu hij het boek heeft gelezen, heeft hij grote spijt dat hij Seierstad maandenlang onderdak heeft geboden in zijn huis. Dat was bijna twee jaar geleden. Nadat Seierstad in november 2001 met de troepen van de Noordelijke Alliantie in de hoofdstad was gearriveerd, nam ze haar intrek bij het gezin (inclusief moeder, twee echtgenotes, zussen, zonen, broer en een paar neven) van boekhandelaar Khan/Rais. Drie maanden verbleef ze in zijn flatje, waar twaalf mensen in drie kamers leven.

In haar schetsen dringt ze diep door in het gezinsleven en – interpreterend aan de hand van eigen waarnemingen en/of gesprekken achteraf – in de denk- en leefwereld van de hoofdpersonen. Het resultaat roept ontroering, verbijstering en afkeer op. Zo verandert de gastvrije en schrandere boekhandelaar die zijn boeken verstopte voor de Talibaan, gaandeweg ook in een sluwe zakenman die roofdrukken in Pakistan laat maken, en in een tiranniek familiehoofd dat zijn zoon scholing ontzegt en zijn vrouw overvalt met zijn tweede huwelijk met een 16-jarig kindvrouwtje.

Rais zei bij aankomst in Oslo dat hij ,,geschokt'' was toen hij het boek in Engelse vertaling had gelezen. Niet alleen had hij een heel ander soort boek, een roman, verwacht, en vindt hij dat hij zelf verkeerd is neergezet, maar ook zegt hij dat zijn familieleden onrecht is aangedaan. Hun gesprekken en hun gedragingen zijn niet correct weergegeven, en waar gedachten mogelijk wel worden beschreven zoals ze werden uitgesproken, kunnen ze het leven van de betrokkenen in gevaar brengen, zegt hij.

Rais zegt in Aftenposten dat Seierstad spijt zal krijgen en dat hij er op vertrouwt dat een Noorse rechtbank haar zal straffen. Voor dat doel heeft hij advocaat Brynjar Meling aangetrokken, die ook de vermeende terrorist Mullah Krekar verdedigt. Seierstad reageerde op de Noorse tv dat ze de boekhandelaar zal vragen met concrete voorbeelden te komen van falsificaties. Ze legt momenteel de laatste hand aan haar nieuwste boek, `Honderdeneen Dagen'', over haar verblijf in de Iraakse hoofdstad Bagdad van januari tot april van dit jaar.