Hoge productie, lage papierprijs

De papierindustrie kampt met overcapaciteit en ingezakte papierprijzen. Het Zweeds-Finse Stora Enso nam desondanks bij Gent de grootste krantenpapiermachine ter wereld in gebruik.

Het moment lijkt niet zo gelukkig gekozen. De papierprijs staat op een dieptepunt, er is wereldwijd sprake van overcapaciteit en de vraag naar krantenpapier neemt af. Toch heeft papierproducent Stora Enso in het Belgische Langerbrugge bij Gent een nieuwe papiermachine gebouwd, de grootste ter wereld voor de productie van krantenpapier.

,,De beslissing om de nieuwe machine te bouwen is enkele jaren geleden genomen, toen de markt op zijn hoogtepunt stond'', zegt Jukka Kaarlehto, bij Stora Enso Newsprint verantwoordelijk voor marketing en verkoop. ,,In 2001 konden we de enorme vraag naar krantenpapier niet bijbenen en schoot de papierprijs omhoog. De winstmarge liep op tot boven de 25 procent.'' Inmiddels is de vraag weer ingezakt en ligt de marge aanzienlijk lager.

Kaarlehto bestrijdt echter dat Stora Enso op het verkeerde moment een nieuwe machine installeert. ,,Dit is een van de efficiëntste papiermachines ter wereld, waardoor we tegen een heel lage kostprijs kunnen produceren. Juist nu het slechter gaat, is het belangrijker dan ooit om te kunnen concurreren.'' Bovendien staat tegenover de nieuwe machine de sluiting van een paar andere. ,,Per saldo neemt onze productiecapaciteit nauwelijks toe.''

Het aanbod in de hand houden is belangrijk in de papierindustrie, want zodra overcapaciteit ontstaat, heeft dat direct weerslag op de prijzen. Dat blijkt op dit moment, want tegenover een wereldwijde productiecapaciteit van ruim 40 miljoen ton staat een afzet van circa 36 miljoen ton. Een van de oorzaken is de ingezakte advertentiemarkt: als adverteerders minder advertenties plaatsen, zijn de kranten dunner. ,,De overcapaciteit is op dit moment door de lage advertentievolumes het grootste in Canada en de VS. Daar worden de laatste tijd al regelmatig papierfabrieken gesloten'', aldus Kaarlehto. Het wachten is nu tot dat ook in Europa gaat gebeuren.

Een kostbare manier om kunstmatig het aanbod te beperken, is machines tijdelijk stilzetten. Stora Enso noemt dat in zijn jaarverslag `marktgerelateerde productiebeperkingen'. De vaste kosten van de – zeer kapitaalintensieve – papierproductie lopen weliswaar door, maar het gaat wel prijsdalingen tegen. Vorig jaar stond gemiddeld zo'n 10 procent van Stora Enso's 3,3 miljoen ton grote capaciteit voor de productie van krantenpapier stil. In dit cijfer is overigens ook uitval van machines door storingen of onderhoud opgenomen.

Stora Enso houdt zijn productiecapaciteit op peil, maar vervangt minder rendabele machines door efficiëntere. De nieuwe machine in Langerbrugge – een investering van 500 miljoen euro – is daar volgens Kaarlehto een goed voorbeeld van. ,,Met een uitbreiding van 50 man, op een personeelsbestand van 400, maken we hier nu meer dan twee keer zoveel papier als voorheen.''

De nieuwe papiermachine produceert 400.000 ton krantenpapier per jaar. Het apparaat is 350 meter lang en spuugt met 120 kilometer per uur papier uit, dat op grote rollen wordt gewikkeld. Tot voor kort bestond de fabriek in België uit twee kleinere machines met een gezamenlijke capaciteit van 250.000 ton. Daarvan is één machine stilgezet (en inmiddels verkocht) en één geschikt gemaakt voor het produceren van 165.000 ton tijdschriftenpapier per jaar. In Finland is een fabriek met een capaciteit van 110.000 ton gesloten.

,,Je ziet de productie van krantenpapier verschuiven van Scandinavië naar andere Europese landen'', zegt Kaarlehto. Dat heeft te maken met de belangrijkste grondstof. Die was vooral hout, uit de bossen in Noord-Europa, maar dat wordt steeds vaker vervangen door oud papier. ,,De nieuwe machine in Langerbrugge maakt uitsluitend gebruik van oud papier als grondstof. En dat is in dichtbevolkte gebieden veel meer voorhanden dan in Scandinavië.''

In landen als Nederland en Duitsland wordt een groot deel van het papier dat verbruikt wordt ook weer ingezameld. ,,In België, Engeland en de Zuid-Europese landen is op dat gebied nog veel te winnen'', zegt Kaarlehto. Om altijd genoeg oud papier te hebben, heeft Stora Enso langetermijncontracten gesloten met papierinzamelaars, die jaarlijks de levering van 700.000 ton garanderen.

Om de transportkosten binnen de perken te houden, betrekt de fabriek in Langerbrugge zijn oud papier binnen een straal van 300 kilometer rondom de fabriek, een gebied met 80 miljoen inwoners. Dezelfde regio is de voornaamste afzetmarkt. ,,De papiermarkt is weliswaar een wereldwijde markt, maar we produceren zo dicht mogelijk bij de afnemer. In feite zijn we een lokaal bedrijf, met zowel de grondstoffenleveranciers als de klanten in de buurt.''

In dezelfde straal zijn ook de belangrijkste concurrenten van Stora Enso vertegenwoordigd. Parenco, eigendom van Norske Skog uit Noorwegen, maakt krantenpapier in Nederland, waar jaarlijks zo'n 500.000 ton krantenpapier verbruikt wordt. Ook in Engeland en Duitsland staan fabrieken. Stora Enso is met een marktaandeel van 24 procent marktleider in Europa. Wereldwijd is het Zweeds-Finse bedrijf de nummer vier met een marktaandeel van 7 procent. Krantenpapier is goed voor 12 procent van de 12,8 miljard euro omzet van het bedrijf, dat ook grafisch papier, kantoorpapier, tijdschriftenpapier, levensmiddelenkarton en houtproducten maakt.

Het onderdeel krantenpapier heeft het moeilijk. De winst is na het recordjaar 2001 meer dan gehalveerd tot 241 miljoen euro. De omzet daalde in 2002 met 15 procent tot 1,6 miljard. De lagere resultaten zijn een rechtstreeks gevolg van de gedaalde papierprijs, want de afzet daalde minimaal, van 3 naar 2,9 miljoen ton. ,,Tegenover de lagere afzet bij de traditionele dagbladen stond een stijging bij de gratis kranten, die sterk in opkomst zijn.'' In de eerste helft van 2003 zijn omzet en winst verder gedaald. De papierprijs daalde met meer dan 10 procent. ,,Er moet nu echt iets gebeuren, want dit prijsniveau is op de lange termijn niet vol te houden.''