De holocaust als experience

De bezoekers van het Simon Wiesenthal Center in Los Angeles wordt de oorlog hardhandig ingepeperd. Ze krijgen allemaal een kaartje met de persoonsgegevens van een vervolgde jood, en de gids raadt hun aan pas na afloop te lezen of dat ene individu de bevrijding heeft gehaald – dat houdt de spanning erin. Ze drentelen groepsgewijs de net echte barakken in, betreden `de poort naar de hel' en lopen vervolgens een net echte gaskamer binnen. Onderweg zien ze onafgebroken filmbeelden van de jodenvervolging.

Het doet in onze ogen aan als een `disneyficatie' van de werkelijkheid, wat Oeke Hoogendijk in De verbeelding van de holocaust laat zien. Amerikaanse oorlogsmusea grijpen het publiek volgens de nieuwste technieken in de nek, om er in marketingjargon een ware experience van te maken. En dat vormt, vinden wij al gauw, een schrijnend contrast met de ambachtelijke manier waarop in Polen wordt getracht nog iets te restaureren van de concentratiekampen Auschwitz-Birkenau. Het is inderdaad om moedeloos van te worden: de rij bouwvakkers die gaten vullen in het brokkelende beton van de palen van het prikkeldraadhek.

Maar dat ene beeld van een bezoekster aan zo'n Amerikaans holocaust-museum, die na afloop in een rustig hoekje voor zich uit zit te staren, liegt er ook niet om. Ze is diep onder de indruk, ze zal dit bezoek niet snel vergeten. Aan haar is de vraag of de Amerikanen wel smaakvol genoeg met het verhaal van de Tweede Wereldoorlog omspringen niet besteed.

Hoogendijk maakte eerder een informatieve documentaire over een min of meer bevoorrechte groep joden die gevangen zaten in een landhuis in Barneveld. Nu zet ze, zonder commentaar, de Amerikaanse hightech-presentatie tegenover de Poolse pogingen om de authenticiteit te bewaren. Zelfs het door smokings en avondjurken gedomineerde liefdadigheidsdiner in Los Angeles, waarvan de opbrengst naar het Simon Wiesenthal Center gaat, brengt ze ingetogen in beeld zonder er een opgelegd nummertje `patserige Amerikanen kijken' van te maken. Op de vragen die dit alles oproept geeft ze geen antwoord. De Poolse methode bestaat naast de Amerikaanse, en beide hebben een functie.

De verbeelding van de holocaust, Ned.1, 23.13-0.12u.