Politiek onfatsoen of noodzakelijke cultuuromslag?

Financieele Dagblad

[...] Centraal in het beleid staat de gedachte dat de overheid niet alles kan en behoort te regelen. Iedereen moet zijn eigen verantwoordelijkheid nemen en wordt gedwongen mee te doen aan het maatschappelijk proces. In deze gedachte ontmoeten het liberale denken van de VVD, waarin het individu centraal staat, en het christen-democratische denken over de zorgzame samenleving elkaar.

De regering maakt een radicale keuze voor afscheid van de verzorgingsstaat die gebouwd is op het idee dat de overheid de eerstverantwoordelijke is bij het oplossen van sociale problemen. Daarbij wordt aangesloten bij een bredere maatschappelijke ontwikkeling waarin geëmancipeerde en goed opgeleide mensen hun eigen netwerken organiseren. [...]

De regering benut de slechte economische ontwikkeling om over een breed front in bestaande regelingen in te grijpen: WW, bijstand en WAO worden versoberd; de fiscale aftrekbaarheid van premies voor vut en prepensioen worden geschrapt; de eigen bijdragen in de zorg verhoogd. Via deze maatregelen bereidt Nederland zich voor op de aanstaande vergrijzing. Doel is om meer mensen langer in het arbeidsproces te brengen en te houden.

Het voorgestelde beleid beoogt ook een cultuuromslag tot stand te brengen [...] De ervaring van het afgelopen jaar leert echter dat de leiding van het CDA er niet in is geslaagd het intellectuele en morele gelijk van het voorgestelde beleid over het voetlicht te brengen. De verkiezingen worden weliswaar gewonnen, het voorgestelde beleid is logisch-consistent, maar in de communicatie naar buiten dreigt de gelijkhebberige, belerende toon snel de overhand te krijgen.[...]

Een regering die de ruimte wil scheppen voor burgers en bedrijven, zal die burgers ook moeten meenemen in die gedachtegang. Daarbij gaat het [...] om overtuigingskracht en passie en om het voorkomen van scepsis en cynisme. Het zijn deze laatste gevoelens die het afgelopen jaar de overhand hebben gekregen bij de beoordeling van de bestuurlijke elites in Nederland. Het is vooral aan Balkenende om de komende maanden meer bezieling in de maatschappelijke en politieke discussie te brengen.

Het Parool

[...] De meerderheid van de maatregelen valt te billijken. Neem de aanpak van de vut en het prepensioen. Liefst eenderde van alle pensioenpremies wordt aangewend voor het financieren van deze regelingen, waaraan iedereen meebetaalt maar waarvan lang niet iedereen profiteert. Voeg dat bij een vergrijzende bevolking die langer leeft, en het is begrijpelijk dat het kabinet ingrijpt.

Hetzelfde geldt voor de aanpak van de WAO, waar al twintig jaar over wordt gepraat. De instroom beperken volgens het plan zoals dat nu in de steigers staat, komt op hoofdlijnen overeen met het advies van de SER. Ook de hogere bijdrage in de ziektekosten die wordt verlangd, is niet onredelijk. Zeker niet in het licht van de wetenschap dat Nederland een van de laagste eigen bijdragen heeft van Europa.

[...] Het bezuinigingspakket van Balkenende II is met zeventien miljard euro het grootste uit de vaderlandse geschiedenis. Dat oogt gigantisch, maar de koopkracht zal volgens de officiële cijfers terugvallen tot het niveau van 2001. En toen stond Nederland er prima voor. Verwijzingen naar de crisis uit het begin van de jaren tachtig zijn dan ook misplaatst. De afgelopen jaren was de arbeidsmarkt volledig overspannen. De ontslagen die nu vallen, kunnen worden beschouwd als een pijnlijk, maar onvermijdelijk gevolg van de toen snel oplopende loonkosten. [...]

de Volkskrant

Minder dienstverlening voor meer geld – dat is de kortste karakterisering die van de eerste begroting van het tweede kabinet-Balkenende kan worden gegeven. Symbolisch voor deze filosofie is de zorg. Het verzekerde pakket wordt ingekrompen, terwijl de eigen bijdragen toenemen.

De begroting voor 2004 zal de malaisestemming die Nederland in zijn greep heeft, verder versterken. [...] Het kabinet doet het voorkomen alsof de concurrentiepositie van Nederland hard ingrijpen noodzakelijk maakt. Nederland verkeerde vier jaar geleden nog in de Europese voorhoede: lage personeelskosten en een gunstig vestigingsklimaat schraagden het Nederlandse economische mirakel. Nu Nederland het slechter doet dan het Europees gemiddelde, verwijst dezelfde minister van Financiën die het in 1999 nog zeer met zichzelf getroffen had, doodleuk naar het `open' karakter van de Nederlandse economie en de te hoge arbeidskosten.

Zalm kan niet net doen alsof hij er zelf niet bij is geweest. [...] De vette jaren werden niet benut voor het saneren van de WAO, de VUT en de bijstand. Hierdoor bleef Nederland te veel uitgeven aan uitkeringen, waardoor er geen geld was voor achterstallig onderhoud in de publieke dienstverlening. De rekening van de onrendabele Betuwelijn en het mismanagement bij de spoorwegen wordt nu gepresenteerd. [...]

Algemeen Dagblad

[...] Onder leiding van een nog altijd onervaren minister-president wordt een koers ingezet die de verhoudingen in de samenleving ernstig op de proef zal stellen.

Het wordt harder in Nederland, als deze coalitie haar gang kan gaan. De ingrepen die het kabinet pleegt in de sociale zekerheid en de volksgezondheid verdienen geen steun. De bezuinigingslast die bevolkingsgroepen wordt opgelegd, laat zich niet rechtvaardigen door de aard van de economische recessie, noch door de vergrijzing die aanstaande is. Als de conjuncturele tegenslagen door een herstel van de groei in omliggende landen en de Verenigde Staten achter de rug zijn, zal het ook in Nederland snel beter gaan. Daar hoeft niet het hele land voor op de schop.

Het concept dat VVD-leider en minister van Financiën Zalm aan het CDA opdringt, leidt tot onomkeerbare veranderingen in de samenleving: een verdere verschraling van de overheidszorg. Het liberale verlangen naar een ministelsel, waarbij uiteindelijk alleen nog de bijstand rest, krijgt met royale medewerking van het CDA realiteitswaarde. De overheid kan niet de oplossing voor alle vraagstukken bieden, sprak de koningin [...]. Alsof iedereen tot dusver dacht dat de overheid dat wel kon. Het lijkt op een verwijt aan het adres van de samenleving, waarvoor elke grond ontbreekt. Dat vertoont trekken van politiek onfatsoen. [...]

De Telegraaf

[...] De slechte prestaties van Nederland komen ook door de hoge loonstijgingen van de laatste jaren, waardoor ons land zich uit de markt heeft geprijsd. Daarvoor dragen de sociale partners een grote verantwoordelijkheid.

Om het tij te keren, is het absoluut noodzakelijk de loonstijgingen de komende jaren aanzienlijk te matigen. Dat leidt onvermijdelijk tot een daling van de koopkracht van velen, wat gezien de forse koopkrachtstijgingen begin deze eeuw een te dragen last is.

De vakbeweging lijkt daar gezien haar looneisen nog steeds niet van overtuigd. Ze verlangt van het kabinet ook omvangrijke concessies alvorens met die matiging akkoord te gaan. Daarvoor is weinig reden en niet alleen omdat het geld ontbreekt. [...]

[...] Het kabinet wil de overheid terecht kleiner en slagvaardiger maken. Daarbij moet het niet bij mooie woorden blijven, wat trouwens ook geldt voor de – veel te afstandelijke – aanpak van de integratie van de allochtonen in de Nederlandse samenleving. Dat behoeft grotere prioriteit. [...]

Trouw

Het kabinet-Balkenende II staat voor de krachttoer de verzorgingsstaat te hervormen in een tijd van economische teruggang. Zo zal het niet meevallen de boodschap te slijten dat veel meer mensen aan het werk moeten en blijven om de vergrijzing betaalbaar te houden, terwijl wekelijks honderden werknemers worden ontslagen. [...]

De werkloosheid zal volgend jaar oplopen tot meer dan een half miljoen mensen. Het kabinet mág de ogen daarvoor niet sluiten (het beschrijft werkloosheid zelf als een maatschappelijk drama), maar het kijkt terecht ook naar de lange termijn. De verzorgingsstaat is verouderd en blijft zonder aanpassingen niet overeind. De regelingen passen niet meer in de veranderde leef- en werkpatronen en laten te weinig ruimte voor de eigen verantwoordelijkheid. De vergrijzing zal de solidariteit tussen de generaties onder te grote spanning zetten. Het is daarom terecht dat het kabinet poogt het vervroegd uittreden te ontmoedigen. Het geld dat vrijkomt door het afschaffen van vut en prepensioen kan beter worden ingezet om de druk op werkende jonge gezinnen te verlichten. Bovendien is het verstandig ouderen met hun kennis en ervaring niet te snel af te schrijven. Een bezwaar is wel dat het kabinet voor een te korte remweg kiest en te weinig het overleg zoekt met werkgevers en vakbeweging.

Op zich is het positief dat dit kabinet scherpe keuzen maakt, stevig inzet en daarmee leiderschap toont. Na jaren van inertie en verwarring is dat een verademing. Het tweede kabinet-Kok toonde zich onmachtig in slepende kwesties als WAO en zorgstelsel knopen door te hakken, het vorige kabinet ontbrak het aan coherentie. [...]

Tegelijk moet het kabinet oppassen zich niet in het eigen gelijk op te sluiten. Voor de cultuuromslag die nodig is, is een breed draagvlak nodig. Dat vraagt om een scherp oog voor de kwetsbare mensen in de samenleving en een open dialoog.