Het ruisen van een poster van de zee

De broers Amine en Tahir lopen in koninklijk oranje en blauw door de woestijn. Ze vragen zich af wat `onverantwoordelijk' betekent. Gelukkig is er een boek, waaruit hun vader altijd voorlas, waarin ze dat 's avonds kunnen opzoeken. Er staat van alles in dat boek. Verhalen, feiten, de betekenis van woorden. Onverantwoordelijk is iemand die niet verantwoordelijk is, leest de jongste. Zoals hun vader, begrijpen ze nu. Die is op een dag zomaar verdwenen.

Abouna, dat `onze vader' betekent, is de tweede film van de uit Tsjaad afkomstige filmmaker Mahamat Saleh Haroun (1961). Hij studeerde film en journalistiek in Parijs en werkt als televisiemaker in Bordeaux. Zijn speelfilmdebuut Bye Bye Africa (1998) was zelfs de eerste lange film die ooit geheel in Tsjaad werd gemaakt.

Zijn blik op zijn geboorteland verraadt die combinatie van afstand en nabijheid die veel zogeheten wereldcinema voor westerse toeschouwers aantrekkelijk houdt. Abouna staat eerder in de traditie van Europese filmstromingen als het Italiaanse neorealisme of de Franse nouvelle vague, dan onder Afrikaanse invloeden, wat die ook zouden mogen zijn. Net als hun Europese voorgangers uit de jaren veertig en vijftig worden Amine en Tahir onnadrukkelijk in hun sociale context geplaatst. We zien ze op de grens van Kameroen en Tsjaad naar de mensenstromen kijken. Ze bezoeken een bioscoop (waar Chaplins The Kid draait en een mobiele telefoon afgaat). Er is het Frans, de taal van de koloniale overheerser, dat ze moeiteloos spreken. Er wordt gevoetbald. Ze worden, nadat ze een filmrol hebben gestolen waarop ze hun vader meenden te herkennen, naar een stoffige koranschool in het binnenland verbannen. Ze leven op de grens van stilstand en vooruitgang.

Het boek, de vader, de zoektocht naar de vader, het zijn motieven die in deze film archaïsch, mythisch of religieus begrepen kunnen worden. Ze schudden hun betekenissen niet van zich af. Maar in deze kalme vertelling, met veel oog voor detail en weinig behoefte aan uitleg, kan een boek ook wel weer eens een boek zijn, waarover je kunt verheugen dat er ergens in Tsjaad een jongetje is dat dat boek der wijsheid als zijn grootste schat beschouwt.

Wanneer je een poster van de zee laat ruisen en golven, dan heb je beslist een allegorische bedoeling met je film. Maar diepzinniger is hoe Haroun het landschap filmt: expressief en wijd, intens emotioneel, met soms bijna fluorescerende kleuraccenten. Het is namelijk vaak veel moeilijker om de authenticiteit en de schoonheid van iets echt te vangen, dan om er betekenis aan te geven.

Abouna. Regie: Mahamat Saleh Haroun. Met: Ahidjo Mahamat Moussa, Hamza Moctar Aguid, Zara Haroun, Mounira Khalil. In: Rialto, Amsterdam.