Een ijzingwekkende middag in Tubmanburg

Op papier strijden de Liberiaanse rebellen voor mooie idealen als gelijkwaardigheid van alle stammen en respect voor de rechten van de mens. Maar niets wijst erop dat die ook in praktijk worden gebracht.

Maandagochtend, elf uur. Toevallige voorbijgangers blijven verschrikt staan. Een jonge vrouw wordt door een groep van zo'n vijftien jongens het zandterrein voor het voormalige politiebureau opgeduwd. De leider van de groep roept haar iets onverstaanbaars toe. Hij laat haar struikelen en begint met een tak op haar in te slaan. ,,I beg you'', gilt ze, Liberiaans-Engels voor `alsjeblieft'. De jongens tillen haar op aan haar armen en benen en beginnen allemaal tegelijk aan haar spijkerrokje te trekken, haar T-shirt, haar onderbroek, haar bh. De jonge vrouw is geen partij voor de graaiende handen en stompende vuisten. Ze is al naakt als de aanvoerder boos gebarend de toeschouwers verjaagt. Die lopen zwijgend verder.

In het stadje Tubmanburg, uitvalsbasis van Liberia's grootste rebellenbeweging LURD, is niets zoals het vroeger was. De oorspronkelijke bewoners hebben de benen genomen. Openbare voorzieningen bestaan niet meer. Achter de marktstalletjes zitten brutaal kijkende rebellen. Sociale omgangsvormen hebben plaats gemaakt voor de wet van de bush, het recht van de sterkste.

LURD staat voor Liberianen Verenigd voor Verzoening en Democratie. Zij zijn het die het regime van de in augustus afgetreden president Charles Taylor aan het wankelen hebben gebracht. Vier jaar geleden deed de rebellenbeweging voor het eerst van zich spreken, met een aanval vanuit buurland Guinee. LURD wist binnen een paar jaar het moeilijk begaanbare binnenland te veroveren en op te rukken tot de rand van de hoofdstad Monrovia. Hun belangrijkste eis was het vertrek van Charles Taylor, die ze onder meer beschuldigden van corruptie en machtsmisbruik. Dat is nu voor elkaar. Maar hun rol is daarmee niet uitgespeeld. Ze mogen deelnemen in de overgangsregering die half oktober aantreedt. Zij moeten de macht dan delen met volgelingen van Taylor en met vertegenwoordigers van de relatief nieuwe rebellengroep MODEL, een etnische afsplitsing van LURD.

Op papier strijden de rebellen voor mooie idealen als gelijkwaardigheid van alle stammen en respect voor de rechten van de mens. Maar niets in Tubmanburg wijst erop dat die ook in praktijk worden gebracht. De burgers blijken afkomstig uit een naburig vluchtelingenkamp. Zij zijn gedwongen hier naartoe gebracht om kleding te wassen en eten te koken. Praten durven zij niet.

Een jongetje met een raketgranaat ruziet met een rebel die de brandstoftank van een vrachtwagen leegpompt. De stad is een modderige openluchtgarage geworden. Langs de markt staan tientallen pick-up trucks geparkeerd. Op een open vlakte wachten vrachtwagens voor het vervoer van boomstammen tot hun rechtmatige eigenaar ze komt ophalen. Alle voertuigen zijn gestolen. De meeste auto's worden via een tussenpersoon terugverkocht aan de eigenaar. Een oliemaatschappij kreeg zijn tankwagen terug voor vijftienhonderd dollar. Zonder accu, want die was in een andere truck gezet.

Volgens LURD-secretaris-generaal Joe Gballah, in wit overhemd en zwart gepoetste schoenen, is de wetteloosheid maar tijdelijk. Oorlog is smerig, oorlog stinkt. Dat weet iedereen. Die auto's komen vanzelf terug bij de eigenaars. Die betalen daar inderdaad voor, maar je moet dat als een teken van waardering voor de rebellen beschouwen. Zij hebben het land tenslotte bevrijd van de terreur van Taylor.

Gballah, de tweede man van LURD, maakt zich op om voor het eerst sinds veertien jaar naar Monrovia te gaan. Zijn verhaal is typisch voor de grondleggers van LURD. Hij maakte carrière in het leger onder de voormalige president Samuel Doe, die gesteund werd door twee stammen, de Krahn en de Mandingo. Na de moord op Doe in 1990 vluchtten veel van diens aanhangers naar het buitenland. Uit die diaspora kwamen halverwege de jaren negentig de rebellenfacties Ulimo-K en Ulimo-J voort. Beide facties streden om de macht en waren aartsvijanden van Taylor. Toen die eenmaal president werd, was er voor hen geen plaats meer in Liberia.

Maar de geschiedenis heeft zich herhaald. LURD is een door Mandingo gedomineerde reïncarnatie van Ulimo-K. MODEL bestaat overwegend uit Krahn en wordt beschouwd als een moderne versie van Ulimo-J.

Toch wil Gballah niet horen van een mogelijke machtsstrijd tussen de groepen die elkaar eerder op leven en dood bevochten. ,,Wij zijn het eerste Afrikaanse land dat een boosaardige potentaat heeft verdreven. Dat is een signaal dat we afstevenen op vrede.''

Bij het voormalige politiebureau in Tubmanburg is de rust teruggekeerd. Er staan nog drie jonge mannen. Een van hen staat met een geweer voor een laag betonnen gebouw waarop `gevangenis' staat gekalkt. Voor buitenstaanders is de weg versperd. De andere twee lopen naar een schuurtje achter het gevangenisgebouw, waarbij de jongste van het stel openlijk en nonchalant zijn broekriem losgespt. Het is maandagmiddag, twee uur.