Conservatieven beproeven hun wederopstanding

Bij een tussentijdse verkiezing in een multi-etnische wijk in Londen, morgen, moet blijken of de Conservatieven aan een nieuw leven zijn begonnen.

Het brandpunt van de Britse politiek ligt deze week niet in Westminster, maar negen haltes noordelijker op de Jubilee Line. De inwoners van Willesden en Kilburn kiezen morgen een nieuwe parlementariër. De zetel is vrij na de dood van Labour-MP Paul Daisley in juni. De by-election is de eerste harde test voor de populariteit van premier Blair sinds de omstreden oorlog in Irak.

Ook de twee andere grote partijen, de Liberal Democrats en de Conservatieve Partij beproeven hier hun politieke fortuin. In Brent East, zoals het kiesdistrict formeel heet, moet blijken hoe geloofwaardig de LibDems in de oppositie zijn. En vooral of de wederopstanding van de Tories nu echt is begonnen.

Vernederd door twee nederlagen bij de parlementsverkiezingen, verscheurd over Europa en de slepende ruzies over het leiderschap, leek de partij van Disraeli, Churchill en Thatcher uitgespeeld. Na de `Conservatieve eeuw' heette een nieuw tijdperk aangebroken, waarin New Labour en de Derde Weg de agenda bepaalden en anderen slechts konden volgen.

Zulke doodsberichten zijn voorbarig, proberen de Tories al een tijdje duidelijk te maken. Zo was er de verrassende winst van ruim 500 zetels bij de gemeenteraadsverkiezingen in mei. De permanente crisis aan de top lijkt bezworen. Hun verzet tegen een Europese grondwet heeft de sympathie van veel Britten. Maar de meeste wind in de zeilen danken ze aan het afgenomen vertrouwen in premier Blair, waardoor het gat in de peilingen tussen Labour en de Tories is teruggelopen tot niet meer dan 2 procent.

,,Labour beloofde verbeteringen in de zorg en het onderwijs'', zegt Theresa May, partijvoorzitster van de Tories. ,,Maar de mensen zien iets anders: de cultuur van spin, ontslagen onderwijzers en wachtlijsten voor een operatie. De omstreden bewijsvoering over de oorlog in Irak heeft de mensen nog cynischer gemaakt. Ze weten dat ze geen woord van deze regering kunnen geloven. Voor ons betekent dat de beste kans van de afgelopen tien jaar'', aldus May.

Of de verkiezingen van morgen dat zullen bevestigen, valt te bezien. Brent East, het voormalige district van `Red' Ken Livingstone, nu burgemeester van Londen, gold als veilig voor Labour. Bij de laatste parlementsverkiezingen verwierf Labour nog een riante meerderheid van 13.000 stemmen. Dat die zal slinken, staat vast, maar een overwinning van de Tories is onwaarschijnlijk. Sterker, de nek-aan-nek race tussen Labour en de Conservatieven die de peilingen daar eerst voorspelden, lijkt er niet eens te komen nu de LibDems oprukken naar een tweede plaats.

,,Wij vechten om te winnen'', zegt Uma Fernandes niettemin optimistisch, de 55-jarige wijkverpleegster die de Tories in Brent East hebben ingezet. Zij werkt al bijna dertig jaar in dit deel van Londen, dat met zijn bevolking van Indiërs, Pakistanen, Jamaicanen, Afrikanen en Ieren etnisch een van de rijkst geschakeerde van het land is. Zwarte burqa's gaan over straat naast veelkleurige Bengaalse sari's. Naast de halal-slager zit een Ierse pub.

Zelf afkomstig uit Mauritius gelooft Fernandes dat haar werk en afkomst een troefkaart zijn. Anders dan Labourkandidaat Robert Evans, een blanke man die ten zuiden van Londen woont in rijke voorstad, en anders dan de eveneens blanke LibDem-kandidate Sarah Teather, een politicologe die ver weg in de mondainere wijk Islington woont, weet Fernandes ,,van nabij en van binnenuit'' wat Brent East nodig heeft, zegt ze.

,,Ik zie nog steeds mensen die een nacht lang moeten wachten op de EHBO-afdeling van het ziekenhuis en bijna elke dag wordt hier op straat wel iemand beroofd.'' ,,Dit wordt geen referendum over Irak, maar wel over de geschonden beloftes van Labour over zorg en veiligheid. Mensen voelen zich in de steek gelaten en willen nu het signaal geven: enough is enough.''

Haar partij, die hier tot 1997 de gemeenteraad domineerde, heeft het zwaarste geschut in stelling gebracht om Fernandes te steunen. Partijleider Iain Duncan Smith (`IDS') kwam op bezoek en vrijwel alle leden van het schauwkabinet hebben met haar gefolderd. Met de nadruk op verbetering van de publieke sector, het onderwerp waarmee Labour twee verkiezingen won, draagt de partij zijn nieuwe `zachte' imago van caring conservatism uit.

Eén item van die agenda, een – nog nader uit te werken – plan voor een `patiënten-paspoort' waarmee Britten vrij zorg kunnen winkelen in ziekenfonds én particuliere ziekenhuizen, kan populair worden. Net als de – ook nader uit te werken – belofte het collegegeld niet te verhogen, zoals Labour wel wil. Toch lijken zulke onderwerpen meer van belang voor de rijkere middenklasse, die ook het politieke midden domineert en die in 1997 Blairs New Labour aarzelend een kans wilde geven. Op Anne-Marie Mooney, een alleenstaande moeder van 41, hebben de Tories, Fernandes incluis, weinig indruk gemaakt. Zij stemt vooral tegen Blair. ,,Ik heb zijn advies opgevolgd en me laten omscholen, van secrateresse tot klassenassistent. Maar het heeft me niks opgeleverd. Integendeel: extra huursubsidie bleek niet van toepassing als je parttime werkt en de gemeentebealsting is alleen maar gestegen.'' Zij protesteert met een stem op de LibDems. Dat ze Tory zou stemmen is ondenkbaar. ,,Ik herinner me Tahtcher nog te goed.''

Ze is niet de enige die straf uitdeelt. ,,Ik heb de vorige verkiezingen op de Tories gestemd'', zegt een 58-jarige zwarte vrouw. ,,Dat was een tactische stem, omdat ik bang was voor een verhoging van de gemeentebelasting die Labour zou doorvoeren. Maar ik ben in allebei teleurgesteld. Nu zal ik op de LibDems stemmen, denk ik.''

De partij van Charles Kennedy, die energiek campagne heeft gevoerd tegen zwerfvuil, graffiti en het open houden van postkantoren, is door zulke geluiden in blijde verwachting. Volgens de laatste peilingen is de achterstand op Labour tot een paar procent geslonken. ,,Ook als we niet winnen zou dat een geweldig resultaat zijn'', zegt Sara Teather in het partijhoofdkwartier. ,,Het laat zien hoe ver we zijn gekomen.''

Voor de Tories zou het uitblijven van een doorbraak daarentegen een zware tegenslag betekenen. Michael Portillo, de eeuwige ex-kandidaatleider, kwam deze week alweer als een duveltje uit een doosje met de mededeling dat `IDS' ,,geen overtuigende indruk'' maakt. ,,Zelfs na vele jaren oppositie weten de mensen nog steeds niet waarvoor de Conservatieven staan'', zei hij.

Volgende maand houdt de partij haar congres in Blackpool. Zonder een klinkend succes heeft de Tory-chef daar evenveel uit te leggen als Blair een week eerder in Bournemouth aan zijn eigen achterban.