Zalm zet code van Tabaksblat op scherp

Na de overheidsfinanciën komt goed ondernemingsbestuur voor minister Zalm op de tweede plaats. `Een vergadering zoals bij Ahold kan straks niet meer voorkomen.'

Minister Zalm van Financiën heeft in zijn toelichting op de miljoenennota net een imponerend overzicht gegeven van de bezuinigen in het komende begrotingsjaar wanneer hij zich een uitspraak over het ondernemingsbestuur in Nederland laat ontlokken: ,,Een aandeelhoudersvergadering zoals die van Ahold kan straks niet meer voorkomen. Aandeelhouders mogen het beloningsbeleid vaststellen.'' En wat Zalm betreft kan het wat zuiniger. ,,Ook de top van het bedrijfsleven moet meedoen aan loonmatiging.''

Goed ondernemingsbestuur is voor dit kabinet geen holle frase, zo blijkt uit de miljoenennota die de minister vandaag heeft gepresenteerd. Na `houdbare overheidsfinanciën' is corporate governance zelfs de tweede beleidsprioriteit. Nederland moet als vestigingsland voor bedrijven aantrekkelijker worden. Zalm wil het door beursschandalen en excessieve beloningen geschonden vertrouwen herstellen. ,,Juist in moeilijke economische tijden moet Nederland zich profileren als vestiging- en ondernemingsland waarin grote en kleine ondernemingen goed en transparant bestuurd worden.'' schrijft hij in de nota. De commissie Tabaksblat die in juli met een concept-code voor goed ondernemingsbestuur kwam, lijkt aan Zalm dus een goede bondgenoot te hebben. De code geeft in 124 bepalingen een regeling voor de machtsverhouding tussen bestuur, commissarissen en aandeelhouders. Maar ondernemingen mogen ervan afwijken als ze daar goede redenen voor hebben. Die ontsnappingsroute is het belangrijkste argument van Tabaksblat tegen de kritiek uit het bedrijfsleven dat de code een keurslijf dreigt te worden.

Ook Zalm benadrukt dat ondernemingen `keuzevrijheid' en een `eigen verantwoordelijkheid' hebben. Maar tegelijkertijd is die vrijheid niet eindeloos en bevat de miljoenennota een aantal dwingende maatregelen.

Bijvoorbeeld op het gebied van de opties die bestuurders vaak krijgen als onderdeel van hun beloning. Tabaksblat stelt verschillende voorwaarden aan toekenning van opties, Zalm komt met een fiscale afstraffing door de aftrekbaarheid van optieregelingen voor bedrijven te beëindigen. ,,We verbieden het niet. Maar we maken het wel minder aantrekkelijk''.

Ook de ontslagregeling wordt aangepakt. Afvloeiingsregelingen voor topmannen zijn te duur geworden omdat die gebaseerd zijn op ontslagregelingen die voor werknemers bedoeld zijn, de zogenaamde `kantonrechtersformule'. Het kabinet wil daarom van die formule af. Bij onvrijwillig ontslag moet de hoogte van de vergoeding voortaan in de wet worden geregeld. Dat is een maatregel die alle werknemers raakt, niet alleen bestuurders. Zalm denkt dat de schade voor de gewone werknemer in de praktijk zal meevallen.

Niet alleen in de miljoenennota wordt Tabaksblat op scherp gezet, ook in het vorige week door de Tweede Kamer aangenomen wetsvoorstel tot aanpassing van het structuurregime – een ondernemingsvorm met een invloedrijke raad van commissarissen – worden aanbevelingen uit de code tot wet verheven. De nieuwe wet zet de aandeelhouder als het ware aan de onderhandelingstafel bij de salarisonderhandelingen van de bestuurder. Zij mogen, in plaats van de commissarissen, het algemene beloningsbeleid voor bestuurders vaststellen en de opties voor de individuele topmannen. De bewegingsruimte is groot. ,,Als ze krenterig zijn krijgen ze misschien niet zo'n goede bestuurder, maar dat is hun zaak'', zei Zalm.

Hij komt op voor de aandeelhouders, maar ingewijden vragen zich wel af of de bewindsman Tabaksblat niet voor de voeten gaat lopen. De commissie pareerde de kritiek op zijn code met een verwijzing naar de ontsnappingsroute: wie afwijkt moet het goed uitleggen. Het kabinet lijkt precaire zaken liever bij wet te regelen. Het maatschappelijke ongenoegen is inmiddels voldoende opgelopen. Zalm: ,,Nederland moet weer trots worden op zijn topondernemers''.