`Ons recht om te stemmen is gestolen'

De onpopulaire, maar gekozen gouverneur van Californië is zijn baan nog even zeker. De beslissing van het Hof van Beroep de recall-verkiezingen uit te stellen is veel Republikeinen in het verkeerde keelgat geschoten.

Verwarring en boosheid strijden om de voorrang nadat het federale Hof van Beroep voor het Negende Circuit gisteren de toch al omstreden recall-verkiezingen over het lot van gouverneur Davis tot nader orde uitstelde.

,,Het Hof heeft Californië's recht om te stemmen gestolen'', concludeerde de praatradio-gastvrouw Melanie Morgan. Op haar zender in San Francisco heeft zij in december 2002 voor het eerst voorgesteld gebruik te maken van het grondwettelijke recht een gekozen functionaris uit het ambt te zetten.

Sindsdien zijn voornamelijk via het praatradio-fenomeen de meer dan een miljoen handtekeningen bijeen gebracht die nodig waren om een recall af te dwingen. Ook andere talkradio-stations en conservatieve commentatoren zagen gistermiddag een linkse samenzwering achter de uitspraak van het Hof. ,,Clinton doet de stad aan en een dag later draaien twee door hem benoemde rechters de verkiezingen de nek om'', aldus Roger Hedgecock, de praatradiomeester van San Diego.

De uitspraak van het Hof heeft intussen als belangrijkste inspiratiebron het vonnis van het hoogte Hof in de Verenigde Staten, gedaan in de zaak `Bush versus Gore' uit december 2000. Het Supreme Court stelde destijds vast dat de zogenaamde `equal protection clause' uit het veertiende amendement op de Grondwet vereist dat alle stemmen in een staat volgens de zelfde criteria worden geteld.

Tijdens de presidentsverkiezingen in 2000 bleek dat met name in Florida niet het geval omdat de omstreden ponskaart stemmachines die daar gebruikt werden niet goed werkten.

Achteraf werd vastgesteld dat veel van de kiezers daar niet hard genoeg geprikt hadden, en daarom soms ook nog een tweede keer hadden geprikt. In beide gevallen was hun stem ongeldig. Wat bleek was dat veel nieuwe kiezers, vooral uit de Afrikaans-Amerikaanse bevolking, hun stem effectiever zouden hebben uitgebracht als hen de werking van de machines te voren was uitgelegd. Dankzij de inspanningen van organisaties voor burgerrechten was de opkomst onder zwarte inwoners van Florida dat jaar 65 procent hoger dan bij de verkiezingen van 1996.

De uitslag van de nationale verkiezingen hing uiteindelijk af van de resultaten in Florida, waar Bush uiteindelijk won met enkele honderden stemmen verschil. Het wordt aannemelijk geacht dat de Democraat Gore had gewonnen als alle stemmen die door onregelmatigheden verloren gingen, waren geteld.

Voor hertelling in heel Florida was eind 2000 volgens het hoogste Hof geen tijd meer omdat een nieuwe president in januari moest worden geïnaugureerd, nadat het landelijke college van kiesmannen zijn stemming had kunnen houden.

,,Voor liefhebbers van politieke ironie is het nu een kostelijk moment'', schreef verkiezingskenner Mark Paul in de Sacramento Bee, de krant die de staatspolitiek van Californië het beste volgt.

Terwijl de kleinst mogelijke conservatieve meerderheid van het Supreme Court in 2000 het principe van de gelijke behandeling nodig had om tot een politiek gewenste beslissing te komen, schrijft hij, lijkt dat zelfde principe nu een politiek ongewenst resultaat voor die zelfde conservatieven op te leveren.

Volgens deskundige schattingen zouden misschien wel 40.000 mensen voor niks naar de stembus gaan (omdat de ponskaartsystemen in de wijk waar zij wonen zo onnauwkeurig zijn).

Wat lijkt logischer dan daar ook de `equal protection under the law' te hulp te roepen? Dat zou betekenen: de recall-verkiezingen uitstellen tot er betrouwbaarder, modernere stemmachines zijn.

Het Supreme Court dreigt nu van partijdigheid te worden beschuldigd, of het wel of niet ingrijpt. Als de negen wijzen in Washington het Circuit Court in San Francisco gelijk geven, zullen de conservatieven die al maanden hameren op de noodzaak gouverneur Gray Davis weg te stemmen, roepen dat het Supreme Court het volk de mond helpt snoeren. Als het Supreme Court daarentegen het vonnis van het lagere Hof schrapt en de recall alsnog op 7 oktober kan doorgaan, zal het Hof van juridische zijde worden verweten selectief op te komen voor gelijke behandeling, wel in 2000 en niet in 2003.

Is Californië bezig juridisch dol te draaien? De uitspraak van gisteren was een tussenstation in de twaalfde rechtszaak die alleen al over de recall-verkiezingen is aangespannen.

Volgens Robert Kagan, hoogleraar in zowel de rechten als de politieke wetenschappen aan de Universiteit van Californië in Berkeley, is de jongste greep naar de rechtspraak geen aanwijzing dat de politiek in de Verenigde Staten overmatig juridiseert. ,,Er is wel sprake van een soort wapenwedloop. Naarmate de polarisatie tussen partijen toeneemt, worden er meer criteria ontwikkeld om steeds preciezer gedefinieerde situaties dicht te timmeren. Daartegen worden vervolgens nieuwe juridische middelen beproefd.''

Terwijl veel Europese landen bij verkiezingen voor de burger beroep op een soort bureaucratische commissie mogelijk maken, is in de Verenigde Staten het wantrouwen tegen de overheid zo veel groter, aldus Kagan, dat de wet de burger eerder toegang geeft tot de rechter. ,,Als de verschillen in de uitslagen krap zijn en de ingewikkeldheid van de wetgeving creativiteit bij de rechters uitlokt, wagen meer mensen een kansje. Die tendens zal toenemen als deze recall slaagt. Dan gaat men het elders ook vaker proberen.''

De rechtszaak, die gisteren leidde tot het bevriezen van de verkiezingen tot het hoogste Hof heeft gesproken, was aangespannen door de ACLU, de Amerikaanse organisatie voor bevordering van de burgerrechten. De ACLU had daar legitieme redenen voor, al zal men - net als veel andere progressieve organisaties - tegenstander van de hele afzet-verkiezingen zijn geweest.

Desondanks weet niemand of eventueel uitstel tot begin maart, wanneer ook de dichtstbevolkte steden, zoals Los Angeles, nieuwe stemmachines moeten hebben, de Democraten ook zal helpen. Gouverneur Gray Davis kan zijn begrotingstekort intussen wat verder op orde hebben gebracht, maar de boosheidsmachine van talkradio en conservatieve politici heeft dan ook nog en half jaar kunnen doorrazen over die schandelijke progressieve rechters en bestuurders die de kiezers de mond snoeren.

De juridische verrassing van deze week was het direct citeren van het omstreden `Bush versus Gore'-vonnis uit 2000. Terwijl het Supreme Court destijds de volgens Kagan hoogst ongebruikelijke stap had genomen met zoveel woorden te vermelden dat er van dát vonnis geen precedentwerking uitging. Het Hof komt nu op de koffie.

Maar ook de presidentsverkiezingen van 2004 werpen hun schaduwen vooruit. Terwijl de Republikeinen in Texas en Colorado met harde hand proberen kiesdistricten naar hun hand zo in te delen dat zij (meer) veilige zetels krijgen, vechten de Democraten met hun topkanonnen om Californië een bolwerk tegen Bush te laten blijven.

Zolang ze zelfs in Silicon Valley nog met ponskaarten werken, zal de rechter nog wel even blijven meestemmen.