Het bittere drankje van dokter Hoogervorst

Van alle bezuinigingen die vandaag worden aangekondigd, hakken die op Volksgezondheid er misschien wel het meest in bij de burger. Toch denkt verantwoordelijk minister Hoogervorst dat een verhoging van de eigen bijdrages en een verkleining van het verzekerd pakket gevolgd kunnen worden door bijvoorbeeld een lagere ziekenfondspremie volgend jaar.

Hans Hoogervorst hoopt ,,vurig'' nog zeker vier jaar minister van Volksgezondheid te zijn. ,,Want die tijd heb ik wel nodig om in de zorg iets te kunnen bereiken. Het wordt nog een hele klus om al het komend voorjaar met een wet te komen om een nieuw zorgstelsel in te voeren'', verwacht hij. ,,We praten al twintig jaar over een nieuwe, verplichte standaardverzekering voor iedereen. Het wordt tijd dat we die discussie eindelijk eens afronden'', zegt Hoogervorst.

Twee jaar geleden zat de VVD'er nog als staatssecretaris op Sociale Zaken. Vorig jaar was hij minister van Financiën in het eerste kabinet-Balkenende en nu is hij sinds enkele maanden verantwoordelijk voor de zorg. De afgelopen weken leverde hij 2,3 miljard aan bezuinigingen in voor volgend jaar. `Het braafste jongetje van de klas', noemde de linkse oppositie hem. Hoogervorst reageert laconiek ,,Ik weet hoe belangrijk het is om de financiën op orde te hebben.''

Maar ook in kringen van uw coalitiepartner, het CDA, wordt gemord over de onevenredig zware financiële last die u bij de burger legt.

,,We hebben in het kabinet twee keer twee uur over mijn bezuinigingen gepraat en ik heb geen enkele opmerking in die richting van CDA-collega's gehoord. Bovendien klopt het beeld niet. Ongeveer de helft van de 2,3 miljard euro aan bezuinigingen wordt door de burger opgebracht. Het ziekenfondspakket wordt verkleind, op elk recept moet 1,50 euro zelf worden toegelegd. Maar tegelijkertijd wordt ook aan de zorgsector zelf een miljard euro aan bezuinigingen opgelegd. Dat stelt mij in staat om de ziekenfondspremies volgend jaar te verlagen. Zeker, het pakket wordt ook kleiner. Maar ook de inkomensafhankelijke AWBZ-premie stijgt volgend jaar minder dan in de jaren daarvoor. Bovendien komt er een fiscale compensatieregeling (89 miljoen euro volgend jaar - red) om kwetsbare groepen, zoals chronisch zieken, te ontzien.''

Doorziet u de gordiaanse knoop van de zorg al een beetje?

,,Het is waanzinnig ingewikkeld, maar volgens mij moet je er daarom ook een zo simpel mogelijke filosofie op plakken.''

En die luidt?

,,Je lost het probleem van de almaar stijgende zorguitgaven (15 procent over 2001 en 2002) niet op via centrale sturing, zoals nu. Dat haalt de creativiteit uit het systeem. Bovendien prikkelt het noch de burgers noch de zorginstellingen tot meer eigen financiële verantwoordelijkheid. Als overheid moeten we de toegankelijkheid van de zorg bewaken en de (inkomens) solidariteit. Maar we moeten voorkomen dat iedereen maar naar Den Haag blijft kijken.''

Wat is het meest acute probleem?

,,De betaalbaarheid van de zorg, de financiële stabiliteit dus. We zitten met onze zorgkosten inmiddels in de topdrie van duurste landen in Europa, terwijl we een paar jaar geleden nog in de middenmoot zaten. En in tegenstelling tot bijvoorbeeld Frankrijk en Duitsland staan wij in Nederland nog maar aan het begin van de vergrijzing. Zorg gaat alleen maar meer kosten de komende tijd.''

Verwijt u het uw voorgangers dat ze er zo met de pet naar hebben gegooid dat u nu keihard moet ingrijpen?

,,Ik heb ook baat bij wat zij hebben gedaan. Ik profiteer bijvoorbeeld van het extra geld dat sinds 1999 door mevrouw Borst in de zorg is gepompt om de wachtlijsten versneld weg te werken. Op een enkele specifieke behandeling na zitten we onder de aanvaardbare wachttijden in ziekenhuizen. Daardoor zijn de zorguitgaven natuurlijk wel fors gestegen, dat is een erfenis waar ik niet omheen kan. Maar ik kan – nu de situatie van de wachttijden minder acuut is – ziekenhuizen wel dwingen om efficiënter te werken en met minder geld meer productie te leveren.''

Heeft uw voorganger Eduard Bomhoff, die namens de LPF kort op dit ministerie zat, u geholpen door de ziekenhuizen te dwingen met elkaar te concurreren door de tarieven vrij te geven?

Binnensmonds: ,,Gelukkig heeft die hier maar kort gezeten.''

Daarna: ,,Hij gaf het verkeerde signaal door te stellen dat er geen limieten meer werden gesteld aan de zorguitgaven, dat de bomen tot in de hemel zouden groeien. De markt zou dat zelf wel regelen.''

U was toen minister van Financiën en werd door hem betiteld als ,,mijn vriend''.

,, Op termijn zou het tussen ons zeker tot een clash zijn gekomen. Je kunt de zorguitgaven niet gewoon maar loslaten, als overheid.''

Is dit bezuinigingspakket een reparatiemaatregel om te voorkomen dat het huidige zorgstelsel echt onbetaalbaar wordt of moeten de voorliggende maatregelen de basis leggen voor een nieuw zorgstelsel?

,,Ik zie deze bezuinigingen als een onderdeel van de weg naar dat nieuwe zorgstelsel. Daarvoor is nodig dat ik in 2004 en 2005 het pakket verklein en een eigen risico invoer (van 200 euro per jaar, red.). En verder moet door inzichtelijk te maken welke prijs voor de planbare zorg in welk ziekenhuis wordt betaald, er efficiënter en goedkoper worden gewerkt. Dat bevordert de onderlinge concurrentie en drukt op termijn de prijzen.''

Spiegelt u zich aan andere Europese landen wat betreft dat nieuwe zorgstelsel?

,,Ik heb daar de afgelopen maanden goed naar gekeken, hoe zorg in de andere EU-landen is geregeld. We praten onszelf aan dat we hier grote problemen hebben met de zorg, is mijn conclusie. Verder zijn er drie landen, Frankrijk, België en Duitsland, die geen wachtlijsten hebben. Met name België kent hoge eigen bijdrage, die noemen ze daar ook gewoon remgelden. Dat werkt. Daarnaast kennen de meeste landen een publiek stelsel, de greep van de staat op het zorgstelsel is groot. Dat betekent echter ook dat de overheid in moet grijpen als de kosten voor de zorg te hard oplopen. Ons nieuwe stelsel wordt uniek. We kennen een publiek systeem met private uitvoerders, zorgverzekeraars, die al begonnen zijn met elkaar te concurreren en die al een beperkte financiële eigen verantwoordelijkheid hebben. ''

Denkt u dat de burger het begrijpt, dat er meer betaald moet gaan worden voor de zorg?

,,De beste manier om mensen duidelijk te maken dat ze een eigen verantwoordelijkheid hebben, is om er een financiële prikkel aan vast te plakken. Dan voelen ze het direct. Dat is het recept van dokter Hoogervorst.''