De computer als schoolbord

Educatieve software van eigen bodem is in Nederland zeldzaam. Op de markt voor educatieve software domineren vertalingen en goedkope eigen producties. Maar onder Belgische leiding wordt een voorzichtige inhaalslag ingezet.

De software-industrie in zijn algemeenheid lijkt relatief immuun voor landsgrenzen. Vrijwel de hele wereld gebruikt Microsoft Windows, en computerspelletjes zijn vaak van land tot land hetzelfde. Een kind van 6 achter een PlayStation 2 zetten met een Amerikaans schietspel levert immers geen begripsproblemen op. Maar datzelfde kind wordt niet gelukkiger van een educatief programma uit hetzelfde land. Dat een Engels spellingsprogramma weinig zin heeft, ligt voor de hand, maar behalve taal kunnen ook cultuurverschillen problemen opleveren. En zelf ontwikkelen van software is duur. Uitgevers blijft dan ook vaak niets anders over dan in het buitenland software te kopen die met enig aanpassen wel geschikt is te maken voor de vaderlandse jeugd. ,,De Nederlandse markt is nogal klein voor origineel materiaal'', meent Marleen Stikker van mediacentrum De Waag, dat een jaarlijkse verkiezing naar de beste educatieve software organiseert.

Dat `nogal klein' blijkt niet iedereen af te schrikken. Uitgeverij A.W. Bruna, eigendom van PCM, is redelijk succesvol met een goedkope serie cd-roms, die grotendeels op eigen bodem worden geproduceerd. Inmiddels zijn er 85 van dergelijke softwaretitels op de markt onder de merknamen Edurom (voor 9,95 euro) en DigiKidz (10 euro). Jaarlijks komen daar ongeveer vijftien nieuwe titels bij. De verkoop loopt goed: A.W. Bruna heeft inmiddels bijna een miljoen van deze programma's verkocht, ofwel een gemiddelde van bijna 12.000 stuks per titel.

Die hoge omzet heeft veel te maken met de hoge zichtbaarheid van de cd's in de Bruna-boekhandels. Volgens uitgever multimedia Timo van der Eng houdt A.W. Bruna de kosten laag door de programma's simpel te houden: ,,Onze onderwerpen zijn wat specifieker dan die van veel buitenlandse titels. We kiezen voor heel kleine, afgeronde onderwerpen. Zo hebben we goede resultaten behaald met cd-roms voor afzonderlijk spelling, breuken en tafels.'' Helaas heeft al die efficiëntie wel haar weerslag op de aantrekkelijkheid van de programma's: die zijn nogal droog. ,,We mikken ook echt op mensen die geholpen willen worden bij het oefenen'', zegt Van der Eng.

Waar A.W. Bruna mikt op bulkverkopen en relatief lage omzetten, bewandelt de Vlaamse uitgeverij Lannoo de omgekeerde weg. Lannoo werd de afgelopen jaren bekend door het succesvol bewerken van educatieve software uit andere Europese landen voor de Nederlandse en Vlaamse markt. Lannoo heeft met grofweg vijftig softwaretitels een minder groot aanbod van titels, die vaak inhoudelijk wel wat uitgebreider zijn dan de relatief simpele A.W. Bruna-programma's. Dat uit zich overigens ook in de prijs, die vaak tussen de 19,95 en 24,95 euro ligt, en daarmee zo'n twee keer hoger ligt dan bij A.W. Bruna. Uitgever nieuwe media dr. Philip Venneste: ,,Wij richten op inhoudelijke meerwaarde en kwaliteit''. Die kwaliteit komt dan wel grotendeels uit het buitenland, wat volgens Venneste niets zegt over de kwaliteit. ,,Van de tien uitgeverijen bij wie we licenties hebben gekocht, is er in de afgelopen zes jaar maar eentje gestopt. Dat betekent dat we goede, op kwaliteit gerichte keuzes hebben gemaakt in een markt waar gemiddeld de helft van de software-uitgeverijen over de kop gaat.'' Succes heeft Lannoo gehad met bewerkingen van Oscar de Ballonvaarder, van oorsprong een Duitse titel, en Pettson & Findus, Zweedse kinderboeken waarover educatieve programma's zijn gemaakt. Beide series gaan verder dan de rechttoe-rechtaan-benadering van Bruna. Zo zijn in de Oscarserie titels verkrijgbaar als `Oscar de Ballonvaarder duikt onder water', waarin spelenderwijs eenvoudige biologiekennis wordt bijgebracht. En in het spel `Pettson & Findus gaan klussen' draait het behalve om kennisoverdracht over allerlei soorten gereedschap ook om logisch denken en rekenvaardigheid.

Hoewel Lannoo niet zonder meer enthousiast is over de afzet in Nederland (,,We verkopen behoorlijk maar het kan altijd beter'') zijn de resultaten blijkbaar goed genoeg om in België software te gaan maken voor de Nederlandstalige markt. Lannoo experimenteerde al met een schaakprogramma voor kinderen vanaf acht jaar, gemaakt in samenwerking met de Koninklijke Nederlandse Schaakbond, maar gaat zich nu ook op een jongere groep richten. De titels voor deze kinderen zullen gebaseerd zijn op de karakters Vos en Haas, uit een reeks boeken voor `eerste lezertjes' die door Lannoo wordt uitgegeven. Ook staat een educatieve website met betaalde toegang voor oktober op stapel.

In eerste instantie is de zelfgemaakte software vermoedelijk minder winstgevend. ,,Daarop halen we een lagere marge maar we kunnen het ook in het buitenland verkopen, via het netwerk aan bedrijven waarbij we de afgelopen jaren licenties hebben ingekocht'', zegt Vanneste. De cirkel is daarmee rond, want na een tijd waarbij buitenlandse software de Nederlandstalige markt volledig beheerste, is de tegenaanval nu ingezet.