Asfalt voor een beter milieu

Asbest moet de wereld uit, ook uit de zandwegen die er vroeger mee werden verhard. Het resultaat is de asfaltering van het platteland.

,,Kijk'', zegt René Holdert, ,,dit was tot voor kort een eeuwenoud zandweggetje. Cultuurhistorisch interessant. En nu dit.'' Holdert stuurt zijn auto over een weggetje tussen de weilanden en bossen van de Hierdense Poort bij Hulshorst, aan de noordwestelijke rand van de Veluwe. Geasfalteerd. Als sluitstuk van een asbestsanering. ,,Daar woont een boer die asfalt tot aan zijn slaapkamer heeft laten lopen. Je weet niet wat je ziet.'' Het asfalt op het wegdek gaat over in zand, om even verder toch weer in asfalt te veranderen. ,,Zie hier de verloedering van de natuur.''

Het gebied Hierdense Poort maakt deel uit van een gebied waar een grootse asbestsanering van wegen, paden en erven wordt uitgevoerd. Jarenlang is asbesthoudend afval uit de asbestfabrieken Eternit in Goor en Asbestona in Harderwijk gebruikt om de modderige wegen in het buitengebied enigszins te verharden. Decennia later wordt het afval verwijderd, schadelijk als het is voor de gezondheid, met name door verstuiving in perioden van droogte. ,,Deze sanering komt rijkelijk laat'', zegt Holdert, bewoner van een landhuis in de bossen.

Bij de asbestsanering gaat veel mis, zeggen bewoners van de Hierdense Poort, de Gelderse Milieu Federatie en Vereniging Natuurmonumenten. ,,Hier zie je dat wat goed is voor het milieu, slecht uitpakt voor het landschap'', zegt Olaf Slakhorst van de Gelderse Milieu Federatie. ,,Over differentiatie wordt niet nagedacht. Je krijgt asfaltpaden op plaatsen waar je dat niet wilt.'' Vereniging Natuurmonumenten beaamt dat. ,,Het platteland wordt tot een lappendeken van zand en asfalt gemaakt'', zegt beheerder Eddie Nijenhuis van Natuurmonumenten.

Ziehier hoe overheden langs elkaar heen werken, stellen ze: de milieuambtenaren van het ministerie van VROM die ,,monomane hts'ers'' aan het werk zetten om ,,met oogkleppen op'' asbest te verwijderen, de natuurambtenaren van LNV en van de provincies die beleidsplannen opstellen om dit soort gebieden juist natuurlijk te houden, en gemeenten die van dit alles in het geheel niet op de hoogte zijn. ,,Het rijksbeleid sijpelt niet door tot de gemeenten'', constateert Slakhorst.

Particuliere grondeigenaren kunnen zich inschrijven voor de asbestsanering. De regeling van VROM voorziet in verschillende opties, maar het enige wat door het rijk wordt vergoed, is het verwijderen van de toplaag en het afdekken daarvan met asfalt. Safety first. ,,De eenvoudigste en goedkoopste optie wordt vergoed, voor andere opties wordt een eigen bijdrage gevraagd'', zegt medewerker Wolters van het externe bureau dat zich namens VROM zich bezighoudt met asbestregeling. De sanering gebeurt in een gebied tot twaalf kilometer buiten Harderwijk en Goor. In de eerste fase zijn driehonderd locaties aangepakt. In de tweede fase komen ruim duizend locaties aan de beurt. De procedure voorziet in een visueel onderzoek, gevolgd door grondboringen of, in de tweede fase, het graven van sleuven. Daarna wordt de verharding verwijderd, tot aan de ,,ongeroerde ondergrond''. Vervolgens wordt er in de meeste gevallen geasfalteerd.

René Holdert betwijfelt of het asfalteren na het verwijderen van de bovenste verhardingslaag echt nodig is. ,,Het asbest zit meestal niet dieper dan een centimeter of dertig. Dat is dus al verdwenen.'' Inderdaad, zegt John van Dartel van de provincie Overijssel, die namens VROM en de provincie Gelderland de asbestsanering uitvoert. ,,De kans is groot dat het eruit is. Dat moet dan wel uit bodemmonsters blijken. Vervolgens biedt de regeling ook de mogelijkheid om er weer zand op te storten in plaats van asfalt.''

Maar deze laatste optie wordt niet vergoed. En dat is de reden waarom grondeigenaren vrij massaal hebben gekozen voor asfalteren. Bovendien rijdt dat comfortabel. ,,Sommige mensen hebben geen zin om over hobbelige wegen te rijden. Door deze sanering krijgen ze gratis een asfaltweg'', zegt Holdert. Er is om die reden zelfs fraude gepleegd. De provincie zijn ,,enkele gevallen'' bekend van mensen die asbestplaten op hun pad verkruimelden om voor de regeling in aanmerking te komen. De VROM-inspectie is ,,handhavend opgetreden'', aldus de provincie.

De effecten van de asfaltering op natuur en landschap zijn niet mals, zegt boswachter Nijenhuis. De Hierdense Poort is aangewezen als groene verbinding tussen de Veluwe en de Flevo-natuur, met name de Oostvaardersplassen. Met deze verbinding moet er meer ,,genetische uitwisseling'' komen tussen diersoorten. Asfalt werkt deze strategie tegen. ,,Insecten zien een weg doorgaans als een obstakel. Reeën, egels en edelherten worden doodgereden'', zegt Nijenhuis.

Om nog maar te zwijgen van de onveiligheid. ,,Dit soort wegen trekt verkeer aan. Ik durf mijn kinderen niet meer over deze weggetjes te laten fietsen.'' Holdert vult aan: ,,Dit soort wegen trekt ook huizenbouw aan. Een goede infrastructuur verleidt gemeenten om er te bouwen.'' Samen met de Gelderse Milieu Federatie bereidt Holdert een rechtszaak voor tegen gemeenten die aanlegvergunningen hebben verstrekt zonder die te toetsen aan het bestemmingplan.

De Hierdense Poort zou gebaat zijn bij een soepeler uitvoering van de asbestregeling. ,,Wij zijn met bewoners in gesprek'', zegt John van Dartel van de provincie. ,,Maatwerk voor de Hierdense Poort.'' Het gaat om de mogelijkheid niet alleen subsidie te krijgen voor sanering door middel van asfaltering, maar ook voor het dieper afgraven en het storten van zand. De bal ligt nu bij VROM, zegt de provinciale ambtenaar.

Maar het ministerie laat weten dat de regeling niet zal worden aangepast, dit om rechtsongelijkheid met gevallen uit de eerste fase te voorkomen. En asfalteren blijft de norm, maar het staat elke grondeigenaar vrij om op eigen kosten daarvan af te wijken. ,,Als men iets anders wil, dan kan dat.''