`VVD-koers te veel bepaald door een kleine elite'

De koers van de VVD wordt te veel bepaald door een kleine elite samengesteld uit politici en leden van de provinciale Kamercentrales. Er wordt te weinig gedebatteerd over politieke issues en maatschappelijke problemen. Dat is de conclusie van het interne onderzoek dat de commissie Van Zanen afgelopen week afrondde naar de partijstructuur van de VVD.

,,Een partij moet communiceren en rekruteren. Dat gebeurt onvoldoende in de VVD. Er zit sleet op de partij'', zegt Jan van Zanen, commissievoorzitter en wethouder financiën in Utrecht. ,,Als de partij in de toekomst nog een rol wil hebben, moet er debat zijn.''

Hoe komt dat? Van Zanen: ,,Politici, bestuurders, vrijwilligers en kiezers hebben geen contact met elkaar. Het cocoonen moet afgelopen zijn. De ondercentrales – samenwerkende afdelingen – kunnen worden opgeheven. En het is niet langer uit te leggen dat gewone leden op afdelingsvergaderingen het woord niet mogen voeren.''

Met de invoering van het `one man one vote'-principe dit voorjaar in de partij is de invloed van de leden al toegenomen. ,,Het laatste partijcongres zat mudje vol, ook met spijkerbroeken'', zegt Van Zanen. ,,Al kwam dat ook door de slechte verkiezingsuitslagen. Als de uitslag goed is, zie je niemand.''

Als er een sterke debatcultuur was geweest, had de VVD eerder de signalen van Fortuyn op kunnen pikken, denkt Van Zanen. ,,Niemand was in staat de strijd met Fortuyn aan te gaan, maar als Dijkstal beter op Fortuyn was voorbereid, had hij hem kunnen antwoorden.''

Van Zaanen: ,,We hebben Fortuyn in het debat erg onderschat. In Utrecht had de VVD-fractie al vijf jaar lang ervaring met het optreden van Leefbaar Utrecht. Hier hebben we geleerd hoe je op de zeepkist moet klimmen.''

De discussies binnen de partij zouden volgens Van Zanen moeten gaan over marktwerking, over het allochtonenvraagstuk en over de gezondheidszorg. ,,Je kunt als liberale beweging mensen wel vijftig televisienetten geven en pizza na zes uur met of zonder gorgonzola, maar als je well to do bent en tachtig jaar dan wil je ook dat je billen worden gewassen. Debatten daarover vinden we lastig en vervelend. Ze worden zelden gevoerd.''

Van Zanen ziet dat binnen de VVD een `kaste van beroepsbestuurders' is ontstaan. ,,Je moet accepteren dat mensen die actief zijn, de belangrijkste posities bekleden. Je hebt altijd een voor- en een achterhoede, als die maar niet te rigide is. Je moet de borjes als het nodig is, ook kunnen verhangen. De achterhoede moet op een bepaald moment ook de voorhoede kunnen worden.''

Van Zanen heeft zich overigens onlangs kandidaat gesteld voor het voorzitterschap van de VVD. Eind november wordt de nieuwe voorzitter gekozen.