Ophef over embargo voor prinsjesdag...

Het is een van die rituelen rond prinsjesdag. Zegt één van de directeuren voorlichting in Den Haag: ,,En zolang we die gouden koets laten rondrijden op de derde dinsdag van september, moeten we ook maar dat embargo in stand houden.''

Het embargo is in dit geval het `prinsjesdag-embargo'. Trefwoorden zijn `(recht op) informatie', `openbaarheid' versus `geheimhouding'. Dit zijn overigens meteen de drie zaken waar het in Den Haag ongeacht het onderwerp altijd om draait: zie het `for your eyes only'-debat vorige week tussen parlement en premier. De Kamer gispte minister-president Balkenende omdat hij de inhoud van geheime Britse rapporten over massavernietingswapens van Saddam Hoessein voorafgaand aan de oorlog tegen Irak niet had gedeeld met zijn ministers van Buitenlandse Zaken en Defensie. Overigens vergadert de Tweede Kamer zelf ook graag achter gesloten deuren, vorig jaar waren 596 commissie vergaderingen geheim, tegen 520 openbare vergaderingen.

Informatie is dus core bussiness in Den Haag. Normaal gesproken gaat het bij een embargo om een afspraak tussen persvertegenwoordiger en nieuwsbron om een bepaald nieuwsfeit nog even geheim te houden.

Zoiets is ook aan de hand op prinsjesdag: het nieuws zit in de troonrede van de koningin en in de miljoenennota, die de minister van Financiën vervolgens presenteert aan de Tweede Kamer. Het gaat hierbij om een stortvloed aan gegevens die al op de vrijdagochtend voorafgaand aan de derde dinsdag ter inzage worden gegeven aan de media opdat zij de nieuwsstroom na het uitspreken van de Troonrede en na het indienen van de Rijksbegroting, dinsdag 15.15 uur, ordentelijk aan het publiek kunnen presenteren.

...als potsierlijk, dwaas ritueel...

Tot het ritueel behoort dat er jaarlijks zaken op voorhand bekend worden uit de miljoenennota. En ook dat de Rijksvoorlichtingsdienst daar wél boos over is. Immers, zoals Trouw-hoofdredacteur Frits van Exter vorige week ook memoreerde, de waardigheid van de koningin is het het geding: zij kan toch geen verhaal afsteken dat al tot in detail aan haar onderdanen is bekendgemaakt.

Voor morgen verkeerde de RVD in grootste staat van paraatheid. Dit is het gevolg van het vorig jaar via het internet uitlekken van het grootste gedeelte van de embargostukken door een nog altijd onbekend gebleven aanhanger van openbaarheid. Die affaire leidde tot een lawaaierige Haagse rel met in de hoofdrollen de directeur-generaal van de RVD, Eef Brouwers, de hoofdredacteur van Radio 1, Henk van Hoorn, en de voorzitter van het Genootschap van Hoofdredacteuren, Pieter Broertjes, die hoofdredacteur is van de Volkskrant. Henk van Hoorn oordeelde dat het ,,potsierlijk en dwaas zou zijn'' als zijn redactie het internet zou negeren en dus bracht Radio 1 de belangrijkste nieuwsfeiten vorig jaar al op zondag. Broertjes echter riep op tot het eerbiedigen van het embargo. Hij zei voor de radio: ,,Alle hoofdredacteuren van de grote landelijke kranten publiceren niet.'' Ook zei hij in een discussie met Van Hoorn, doelend op media die het embargo doorbraken: ,,Als ik de RVD was, zou ik geen afspraken meer maken met deze vertegenwoordigers van de journalistiek, want er valt geen afspraak met hen te maken.'' Directeur-generaal Brouwers van de RVD dreigde met het afschaffen van de embargoregeling. Maar zover kwam het niet. Er kwam wel een ,,aangescherpte'' regeling. Die kwam erop neer dat hoofdredacteuren zich moeten binden aan de afspraak dat ,,bij publicatie tussen het tijdstip van uitreiking van de stukken en het verstrijken van het embargo, geen beroep [kan] worden gedaan op vrije nieuwsgaring en/of het doorbreken van het embargo door derden''. Dat artikel wordt vervolgens door de meeste media ruim geïnterpreteerd.

...leidt tot afschaffing

Zoals ook afgelopen weekeinde bleek: Nos-Journaal, het Financieele Dagblad en deze krant publiceerden over het akkoord in de ministerraad over ingrepen in de WAO. De Volkskrant schrijft al drie dagen over de eveneens vertrouwelijk geoordeelde Macro Economische Verkenning (MEV). Directeur-generaal Brouwers van de RVD is wederom not amused. Hij weet nog niet of er volgend jaar weer sprake kan zijn van een embargo. Brouwers stipuleert dat dit embargo voornamelijk een service is op verzoek van de media zelf. ,,En nu wordt er weer door verschillende media op in gebeukt.'' Journaal-hoofredacteur Hans Laroes daagde de RVD vanochtend per brief uit de kwestie voor te leggen aan de Raad voor de Journalistiek. Hij beroept zich voor zijn berichtgeving op vrije nieuwsgaring.

Voorzitter Broertjes van het Genootschap van Hoofdredacteuren zei vanochtend dat het prinsjesdag-embargo ,,zijn langste tijd heeft gehad''. Maar hij is het niet eens met zijn eigen columnist Jan Blokker die vanochtend de vloer aanveegde met de embargo-afspraken (,,te belachelijk voor woorden''). Broertjes: ,,Blokker is hier vijf jaar adjunct-hoofdredacteur geweest en toen zelf nooit een eind gemaakt aan die regels.''

Marja Wagenaar, oud-Kamerlid voor de PvdA en ooit gepromoveerd op een onderzoek naar de Rijksvoorlichtingsdienst noemt het ,,heel ouderwets'' om te denken dat nieuws dagenlang geheim kan worden gehouden terwijl er een 24-uurs nieuwsvoorziening is. '' Wagenaar vindt het bovendien ,,betuttelend'' van de overheid om dit soort afspraken te maken. Ook lopen de belangen van RVD en individuele ministers niet synchroon. Terwijl de RVD een ordentelijke prinsjesdag wil, zijn de ministers gebaat bij lekken, zegt Wagenaar. ,,Dat zag je ook afgelopen weken: de oorlog in de ministerraad over de begroting wordt voor een deel gevoerd door strategisch informatie te lekken naar de media. Het is beter in de toekomst de informatie pas op dinsdagmiddag bekend te maken. Dus afschaffen dat embargo en beginnen met volwassen met elkaar om te gaan.''

De Tweede Kamer houdt woensdag en donderdag de algemene politieke beschouwingen.