Jeff Hamburg: joods gebed met orkest

Drie jaar geleden programmeerde het Nederlands Kamerorkest een componistenportret gewijd aan Jeff Hamburg (1956), de Amerikaanse Nederlander die sinds zijn 23ste in Amsterdam woont. Vanaf het midden van de jaren tachtig spelen in zijn componeren zijn joodse roots – zijn grootouders ontvluchtten begin twintigste eeuw de progroms in de Oekraïne – een steeds grotere rol.

Tegelijkertijd won voor Jeff Hamburg zijn Amerikaanse verleden aan betekenis. Niet voor niets werd de wereldpremière van zijn nieuwe stuk zaterdag in het Concertgebouw gecombineerd met Amerikaanse componisten als John Corigliano, Leonard Bernstein en Aaron Copland. Ze zijn stuk voor stuk geprezen voor hun bijdrage aan diverse films, zonder onderscheid tussen het serieuze en het populaire: highbrow music easy to hum.

Vroeger zou een combinatie van Hamburg met Louis Andriessen en Igor Stravinsky meer voor de hand hebben gelegen. Toen klonk Hamburgs muziek scherp geprofileerd en hoekig conceptueel, nu romantisch golvend en allerminst abstract voortgestuwd door de tekst.

De nieuwe cantate Kuni, ori! (Sta op, geef licht!) voor tenor en orkest lijkt nog het meest op een orkestraal uitgewerkte joodse gebedsdienst met Marcel Beekman in de rol van rotsvaste cantor. Het werk is een vervolg op Hamburgs Aichach voor koor en orkest, eveneens gebaseerd op de klaagzangen van Jeremia. De titel Sta op, geef licht! echter verwijst naar de oudtestamentische profeet Jesaja, in teksten waarmee de duistere klaagzangen in een contrasterend licht worden geplaatst.

De klank is dronkenmakend vol met soli voor de viool die zich als een soort van hemelse stem verheft boven de tenor en zich verstrengelt met de althobo. Ook hoorn, trompet en hobo krijgen menselijke stemmen mee. De ingehouden glinsterende passages bevielen mij het meest, de bombastische bekkenslagen het minst.

Iets soortgelijks stoorde bij de uitvoering van Bernsteins Serenade voor viool en orkest. Dat kan veel luchtiger, kamermuzikaler en minder gespannen. Maar zowel violist Vadim Tsibulevsky als dirigent Yakov Kreizberg koos voor een volbloed vioolconcert waarin het slagwerk de hevig borstelende strijkers voortdurend opruiend moeiteloos overstemden. Het was mij met het kamerorkest als verkapt symfonieorkest allemaal veel te stevig aangezet.

Concert: Nederlands Kamerorkest o.l.v. Yakov Kreizberg m.m.v. Marcel Beekman, tenor. Programma: John Corigliano: Elegy; Leonard Bernstein: Serenade voor viool en orkest (solist: Vadim Tsibulevsky); Jeff Hamburg: Kuni, ori!; Aaron Copland: Appalachian Spring. Gehoord 13/9 Concertgebouw Amsterdam. Herhaling: 15/9, Beurs van Berlage Amsterdam. Res (020) 5217500.