Hoogleraar vertrekt na fout medisch onderzoek

De raad van bestuur van het Utrechts Universitair Medisch Centrum (UMC Utrecht) heeft een onderzoeksproject stopgezet omdat vier patiënten ernstige bijwerkingen hebben ondervonden, terwijl de onderzoekers dat niet hebben gemeld. De betrokken hoogleraar heeft er consequenties aan verbonden en heeft ontslag genomen.

Vorige maand ontdekte het bestuur van het UMC Utrecht bij het oversluiten van contracten onregelmatigheden bij een oriënterend (fase I) onderzoek naar het nut van hyperthermie bij patiënten met een chronische hepatitis C infectie. De onderzoeksbehandelingen waren al voltooid. Vier patiënten bleken ernstige bijwerkingen te hebben gekregen die zo ernstig waren dat ze hadden moeten worden gemeld aan de medisch ethisch commissie van het Universitair Medisch Centrum.

Eén patiënt heeft wellicht blijvende schade opgelopen. Volgens de woordvoerder van het UMC Utrecht heeft die patiënt een jaar na de behandeling nog steeds moeite met lopen als gevolg van neurologische schade. Drie anderen hebben tijdelijke loopproblemen gehad. Het onderzoeksprotocol was goedgekeurd door de medisch ethisiche commissie van het ziekenhuis.

Hepatitis C is een door een virus veroorzaakte leverziekte die in chronische vorm levensbedreigend kan zijn. Ongeveer een vijfde van de chronische leverpatiënten krijgt een sterk gereduceerde leverfunctie. Bij een deel van die patiënten valt de lever uieindelijk helemaal uit.

Bij het onderzoek in Utrecht waren 19 patiënten betrokken. Zij kregen een extracorporale hyperthermie behandeling, wat betekent dat hun bloed buiten hun lichaam werd verwarmd, in de hoop het virus door temperatuurverhoging te doden. De behandeling werd deels gecombineerd met virusdodende middelen. Hyperthermie-behandelingen zijn ook bij aidspatiënten geprobeerd. Het onderzoek werd gesponsord door een Amerikaans bedrijf dat apparatuur voor de hyperthermiebehandeling verkoopt.

Het UMC Utrecht wil uit privacy-overwegingen niet zeggen welke hoogleraar zijn functie neerlegt. De onderzoeksleider van het stopgezette onderzoek was hepatoloog prof.dr. J. van Hattum. Bij een voordracht over het onderzoek, in maart van dit jaar gehouden op een vergadering van de Nederlandse Vereniging voor Hepatologie in Veldhoven, staat Van Hattum als enige hoogleraar en laatste auteur vermeld. Van Hattum weigert commentaar en verwijst naar afspraken met het Utrechtse academische ziekenhuis.