Het beeld

Een close-up van handen, zeker van bejaarde handen, vormt een visueel cliché. Het wordt geacht retorische associaties op te roepen met warmte, gemeenschap en familiebanden. Een aantal van de nieuwe station calls van Nederland 1 suggereert de ondraaglijke knusheid van het bestaan die kennelijk verbonden is met een confessionele overtuiging.

Gisteravond waren ook oude-dameshanden te zien bij de VPRO. Ze omklemden op schoot een doorzichtige glazen bol, als een huisdier. In de bol woont Rollo Robot, een innovatief product van de Finse kenniseconomie. Je moet hem een beetje africhten, net als een hond, maar dan kan Rollo alles: hij rolt naar je toe, als je hem nodig hebt, waarschuwt je wanneer je medicijnen in moet nemen, kan een foto van je nemen als je gevallen bent, en die als e-mail naar je dochter sturen. ,,Kun je hem ook zeggen: luiwammes, ga eens aan het werk?'', vraagt een van de dames aan de uitvinder. Die oppert voorzichtig dat de welzijnsrobot zulke aansporingen niet nodig heeft: ,,We denken eerder dat ieder mens, ongeacht z'n leeftijd, wel eens moeilijk op gang komt.''

Uit de voortreffelijke aflevering van Tegenlicht die met een knipoog naar de voormalige gidsfunctie van ons poldermodel door maker Jos Wassink Het Finse Model werd gedoopt, bleek dat Nederland wel wat aansporing kan gebruiken. We zijn in Nederland de afgelopen decennia zo hard bezig geweest elkaars hand vast te houden, dat er binnenkort helemaal geen geld meer over is om bejaarden van welzijn te voorzien. In Finland is door de overheid systematisch wetenschappelijke innovatie in het bedrijfsleven gestimuleerd. De voormalige rubber- en papierfabrikant Nokia is nu niet alleen wereldmarktleider in mobiele telefoons, maar sponsort ook een middelbare school waar alleen de beste leerlingen welkom zijn. In Finland is het cool een `nerd' te zijn, terwijl in Nederland de vmbo-leerlingen falen omdat ze te veel theorie krijgen, en hoogbegaafden zich op het vwo vervelen omdat de verschillen in kennisniveau niet te groot mogen worden. Het dalen van Nederland op de wereldranglijst van kennis en concurrentiekracht is niet te wijten aan luiere of dommere studenten, maar aan de kleffe gezapigheid van degenen die hen te veel naar de mond praten.

De publieke omroep wil meer aandacht aan jongeren besteden. Zich aanpassen aan hun vermeende lage niveau, vrees ik. De tweede aflevering van het ambitieus kennisnivellerende NPS-programma Boeken op zondag was minder amechtig dan de eerste, doordat minder gasten meer tijd kregen, maar presentatrice Hanneke Groenteman behandelde de kijker als imbecielen. Ze had twee `hooggestemde gasten', omdat beiden filosofie hadden gestudeerd. ,,Maar daar merk je gelukkig niks van!'' Menno Lievers kreeg later nog toegevoegd dat filosofen `heel vermoeiend' zijn. Lievers vertelde dat hij met gymnasiasten, tegen alle verwachting van hun docenten in, goed over het lichaam-geestprobleem kon praten. ,,Ik heb geen idee wat u daarmee bedoelt'', was haar reactie.