Droefheid bij het stemhokje

Veel mensen in het Zweedse Nyköping spreken bij het stembureau hun droefheid uit over de moord op minister Anna Lindh, die hier woonde. Maar ze volgen niet haar standpunt over de euro.

Op gewone zondagen zijn in Nyköping, een stad van 30.000 inwoners op honderd kilometer ten zuiden van Stockholm, alleen de kerken en de plaatselijke lunch-room open. Gisteren hadden echter ook tal van scholen en verenigingsgebouwen hun deuren openstaan, om de bewoners de gelegenheid te geven hun stem uit te brengen in het referendum over de vraag of de Zweedse kroon in de nabije toekomst zou moeten worden vervangen door de euro.

Christin Wallentin geeft in het raadhuis uitleg over de procedure, voor velen aanleiding voor een praatje. ,,De meesten spreken hun droefheid uit over de moordaanslag op Anna Lindh'', zegt Wallentin. ,,Bijna iedereen kende haar, al was het maar van gezicht. Ik heb de indruk dat meer mensen dan normaal komen stemmen.''

Ze drukt alle passerende kiezers een envelop in handen en wijst hen op het tafeltje met ja-, nee- en blanco-biljetten. Sommigen nemen één biljet mee en stoppen dat direct in de envelop. Anderen verdwijnen eerst met een aantal biljetten in een stemhokje, om zich pas daarna ter registratie te melden bij het stembureau, dat bemand wordt door twee vrijwilligers: Lars Arvidsson, werkzaam bij de belastingen, en Yvonne Gauffin, gemeenteambtenaar. Ook zij rekenen op een hogere opkomst dan normaal.

,,Dertig procent van de kiezers heeft zijn stem al per post uitgebracht'', zegt Arvidsson wijzend naar een stapeltje enveloppen voor hem op tafel. ,,En dat is meer dan anders.''

Tegenover het raadhuis, aan de andere kant van het marktplein, staat de zeventiende-eeuwse St.Nicolai kerk. De dienst is er net afgelopen en de plaatselijke predikant, mevrouw Ingegerd Sjölien, praat nog wat na met gemeenteleden. ,,De gebeurtenissen van de afgelopen week hebben hier diep ingegrepen'', bevestigt ze. ,,Er kwamen de afgelopen dagen veel mensen naar de kerk om hun gevoelens te uiten. Meestal zie je oudere mensen, maar nu waren het juist jongeren en afgelopen zaterdag ook hele gezinnen. Ik denk dat juist deze mensen zich met Anna Lindh, haar man en haar twee zoons konden identificeren. Anna liep hier rond, ze kocht zaterdags haar groente en fruit buiten op het marktplein en maakte makkelijk een praatje. We waren er wel trots op dat ze hier woonde. De mensen die donderdag kwamen, vlak na Anna's overlijden, waren vooral boos. Vrijdag kreeg je vooral te horen wat mensen zelf aan leed was overkomen. Zaterdag kwamen ook de vragen: heeft het kwaad dan altijd het laatste woord? Velen hebben het gevoel dat er een droom kapotgemaakt is.''

Op de brug over de diepblauwe rivier Nyköpingsan, vlak bij de waterval, staan Andreas Pieper en Farzaneh Fahiminia. Beiden hebben hun stem al uitgebracht. Andreas (29) heeft tegen de euro gestemd. ,,Ik heb mijn stem door mijn intuïtie laten bepalen. Geld wisselen heb ik nooit als een beletsel gezien om naar het buitenland te reizen. Het internationale zakenleven rekent toch gewoon in dollars. Bovendien vind ik dat samenlevingen ook te groot kunnen worden. Kijk naar het Romeinse rijk, dat is ook ten onder gegaan omdat het te groot werd.'' Farzaneh (25) vluchtte met haar moeder in 1989 uit Iran en heeft sinds enkele jaren het Zweedse staatsburgerschap. ,,Ik spreek inmiddels beter Zweeds dan Farsi.'' Zij stemde voor de euro. ,,Als Zweden nu nee zegt tegen de euro zullen de andere Europese landen ons misschien niet helpen als het hier straks economisch minder gaat'', voorspelt ze.

Even verderop, stroomafwaarts langs de rivier en op een steenworp van het huis waar Lindh woonde, staat de intieme Alla Helgona kerk, meer een flinke kapel. Susanne Thorén vraagt in het gastenboek van de kerk om gebed voor Anna Lindhs zonen, David en Filip, en voor haar ,,levenskameraad Bo'', Bo Holmberg, gouverneur van de regio Södermanslands. ,,Troost ze en geef hun kracht.''

In de trein, die Anna Lindh dagelijks van Nyköping naar Stockholm bracht, ligt een exemplaar van het jongste nummer van het treintijdschrift Kupe. Het valt open bij een grote advertentie met een oproep vóór de euro te stemmen, met een foto van Lindh. Ernaast een portret van de Zweedse Eva Dahlgren, de favoriete zangeres van Lindh, die afgelopen vrijdag optrad bij de herdenking op het centrale plein in Stockholm. Ze scheelden maar drie jaar.

Een paar uur later maakt de Zweedse televisie ook de uitslag van Nyköping bekend. Anna Lindh heeft haar plaatsgenoten niet kunnen overtuigen: voor de euro 43,6 procent, tegen de euro 53,9 procent.