Beeld voor blinden heeft scherpe randjes

Kunstwerken bieden meer dan alleen een visuele sensatie: dat is de gedachte achter de tentoonstelling Blindgangers en voetzoekers in het Voormalige Gerechtsgebouw in Utrecht. De andere zintuigen, zoals het gehoor, de geur- en tastzin, mogen niet vergeten worden. Op de vensterbank van het Gerechtsgebouw staan vijf houten stempels, de ramen naar het plein met bomen staan welbewust open. Kunstenares Birthe Leemeijer maakte geurstempels. Ik schat de geuren op vanille, limoen. Maar nee. Het blijken plattelandsgeuren te zijn. Versgemaaid gras, hooi, de stallen. Ik ben ze vergeten.

Verantwoordelijk voor de tentoonstelling is de Stichting Zintuiglijke Kunst verantwoordelijk. Uit gesprekken die deze organisatie met blinde museumbezoekers voerde, is het idee voor Blindgangers en voetzoekers ontstaan. In negen onttakelde ruimtes van het Gerechtsgebouw staan installaties en kunstwerken opgesteld van nationale en internationale kunstenaars. Hoewel de tentoonstelling bedoeld is voor een doelgroep, namelijk de visueel gehandicapten, beleeft de visueel ingestelde bezoeker veel plezier aan het getoonde.

Dat geluid niet alleen een auditieve, maar ook een fysieke sensatie is, maakt de Japanse kunstenaar Ryoij Ikeda duidelijk. De bezoeker neemt plaats in een zwarte, verduisterde kubus, een soort mini-theater. Uit luidsprekers komen klanken te voorschijn met uitzinnige frequenties. Eerst doffe dreunen, dan geleidelijk steeds hogere tonen, zodat het geluid zich als een mes door je lichaam lijkt te snijden. Ook op het gehoor afgestemd is de zithoek met koptelefoons door Marry Overtoom. We kunnen plaatsnemen op een bontvachtje en luisteren door de koptelefoon naar museumbezoekers die over hun geliefde tentoonstelling praten. Ook Blindgangers en voetzoekers komt uitvoerig aan bod, zodat je met de ogen dicht een rondgang door de zalen kan maken.

Kunstenaar Tim Oegema beschikt slechts over zeven procent van zijn gezichtsvermogen. Zijn prachtige torso's, gemaakt van marmer, hout of brons, staan als een zwijgende groep in de hoek opgesteld. Ze dwingen ertoe aangeraakt te worden; eindeloos glad is het materiaal, als de zachtst denkbare huid. Zo ingetogen als Oegema is, zo hardvochtig gaat David Bade te werk in zijn sculptuur die toepasselijk Braille heet. `Liefde maakt blind' staat er in grote letters op geschilderd. Het beeldhouwwerk is ruw, hard, toont gemene hoeken en scherpe randen. Je kunt je hieraan bezeren, zoals je je ook aan de liefde kunt bezeren. Dat wil Bade zeggen. En om het nog agressiever te maken heeft hij een vrouw, wijdbeens, bovenop de puntige constructie van de sculptuur geplaatst.

Erik Weeda begeeft zich ver weg van de beeldende kunst en maakt theater in een witgeverfde ruimte. Langs de wand staan treurige banken opgesteld, er hangt een levensgroot portret van een New Yorkse man die Clarence heet. Hij vertelt, via luidsprekers, zijn verhaal. Hij is dakloos en keert elke dag terug naar zijn voormalige woning. Op dramatische wijze verhaalt hij over zijn herinneringen, zijn omzwervingen en zijn eenzaamheid. De anonieme, witte ruimte en de stem van Clarence bieden de bezoeker alle gelegenheid zijn fantasie te volgen. Ook Robbert van der Horst zoekt het theatrale op. Hij nodigt bezoekers uit plaats te nemen aan een tafel, waar ze getuige zijn van bizarre geluiden en gespreksflarden.

Net als in een schouwburgzaal prikkelt Blindgangers en voetzoekers alle zintuigen: het oor, oog, zelfs de reukzin. Wie na bezoek aan deze expositie een traditioneel museum binnenloopt, zal merken dat je opeens zin hebt om een schilderij aan te raken, al is het verboden. Je zou de verf willen ruiken en onder je vingertoppen willen voelen.

Tentoonstelling: Blindgangers en voetzoekers. T/m 26 sept in het Voormalig Gerechtsgebouw, Hamburgerstraat, Utrecht. Di t/m zo 12-18u.